Πότε έπεσε η Γρανάδα; Οι όροι του 1491 και η παράδοση του 1492
Η Γρανάδα παραδόθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1492. Διακρίνονται οι όροι του 1491, το έτος επιβεβαίωσης, οι αρχικές εγγυήσεις και οι αλλαγές έως το 1502 στην Καστίλη.
Η βασική ακολουθία έχει τρία μέρη: συμφωνία των όρων, βασιλική επιβεβαίωση και πραγματική παράδοση. Έπειτα εξετάζεται η τύχη των θρησκευτικών και νομικών εγγυήσεων. Ένας κατάλογος χειρογράφων, μια μεταγενέστερη έκδοση εγγράφων, μια ιστορική μελέτη και ένα σωζόμενο κτίριο παρέχουν διαφορετικές πληροφορίες. Ο οδηγός συνδέει κάθε είδος υλικού με το γεγονός ή την αλλαγή που μπορεί να τεκμηριώσει.
Οι ημερομηνίες της συμφωνίας, της επιβεβαίωσης και της παράδοσης
| Ημερομηνία | Γεγονός | Τι χρειάζεται να ξεχωρίσουμε |
|---|---|---|
| 1482–1492 | Πόλεμος της Γρανάδας | Εκστρατείες, πολιορκίες και διαπραγματεύσεις σε μια μακρά περίοδο. |
| 25 Νοεμβρίου 1491 | Συμφωνία των όρων παράδοσης | Οι όροι προηγήθηκαν της πραγματικής μεταβίβασης της πόλης. |
| 30 Δεκεμβρίου 1491, με έτος που αρχίζει τον Ιανουάριο | Βασιλική επιβεβαίωση | Το έγγραφο γράφει 1492 επειδή το νέο έτος άρχιζε τα Χριστούγεννα. |
| 2 Ιανουαρίου 1492 | Παράδοση της Γρανάδας | Τέλος της νασριδικής κυριαρχίας στην πόλη. |
| Περίπου 1499–1501 | Θρησκευτική πίεση, συγκρούσεις και μαζικά βαπτίσματα | Μεταγενέστερη αλλαγή των αρχικών εγγυήσεων. |
| 1502 | Ο χριστιανισμός γίνεται η μόνη νόμιμη θρησκεία στην Καστίλη | Μέτρο με συγκεκριμένο γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής. |
Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ισπανίας καταγράφει κείμενο των όρων της 25ης Νοεμβρίου 1491 με ταξινομικό αριθμό MSS/18631/38. Χρονολογεί όμως το σωζόμενο χειρόγραφο αντίγραφο στον δέκατο έκτο αιώνα. Η ημερομηνία της συμφωνίας και η δημιουργία του αντιγράφου είναι διαφορετικές πληροφορίες. Η εγγραφή προσδιορίζει το κείμενο και τη συλλογή· δεν επιτρέπει να ονομάσουμε το αντίγραφο πρωτότυπο έγγραφο που υπέγραψαν οι διαπραγματευτές το 1491.
Η ημερομηνία της επιβεβαίωσης απαιτεί μια επιπλέον εξήγηση. Η Gaceta de Madrid της 13ης Αυγούστου 1864, που διατηρείται στον ιστότοπο της ισπανικής επίσημης εφημερίδας, δημοσιεύει έγγραφο και συζητά τη χρονολόγησή του. Εξηγεί την «30ή Δεκεμβρίου 1492» με την αρχή του έτους στις 25 Δεκεμβρίου. Όταν μετράμε τα έτη από την 1η Ιανουαρίου, η ημέρα αντιστοιχεί στην 30ή Δεκεμβρίου 1491. Η επιβεβαίωση προηγείται έτσι της παράδοσης κατά τρεις ημέρες.
Το ζήτημα είναι το όριο του έτους, όχι χωριστός υπολογισμός μετατροπής κάθε ημέρας από το Ιουλιανό στο Γρηγοριανό ημερολόγιο. Και η έκδοση του 1864 έχει δικό της χρόνο και λειτουργία ως μεταγενέστερη μεταγραφή και ανάλυση. Στην παραπομπή χρειάζεται να διακρίνουμε τη συμφωνία, την επιβεβαίωση, την αντιγραφή και τη δημοσίευση. Δύο διαφορετικά έτη δεν αφορούν αναγκαστικά αντικρουόμενες ημερομηνίες του ίδιου γεγονότος.
Ποια ήταν η θέση της νασριδικής Γρανάδας;
Η δυναστεία των Νασριδών συγκροτήθηκε τον δέκατο τρίτο αιώνα με κέντρο τη Γρανάδα. Στο τέλος του δέκατου πέμπτου αιώνα το κράτος της ήταν το τελευταίο ανεξάρτητο κράτος με μουσουλμανική διακυβέρνηση στην Ιβηρική Χερσόνησο. Η περιγραφή αφορά την πολιτική κυριαρχία. Δεν αποτελεί απογραφή όλων των μουσουλμάνων υπό άλλους ηγεμόνες ούτε προσδιορίζει τη θρησκεία κάθε ανθρώπου μέσα στα όρια του βασιλείου.
Το Μητροπολιτικό Μουσείο τοποθετεί την τέχνη της νασριδικής περιόδου σε μεταβαλλόμενες σχέσεις πολέμου, διπλωματίας και φόρου υποτέλειας. Η Αλάμπρα ήταν βασιλική πόλη με κατοικίες, αμυντικά έργα, εργαστήρια και υπηρεσίες της αυλής. Τα κτίρια και τα αντικείμενα φωτίζουν την ηγεμονική υποστήριξη της τέχνης. Η πολυτέλεια μιας αυλής δεν αρκεί για να υπολογιστούν τα εισοδήματα όλων των οικογενειών ή η ασφάλεια κάθε γεωργού και τεχνίτη.
Ο πόλεμος άρχισε το 1482 και περιλάμβανε διαφορετικές τοποθεσίες και στάδια. Η ημερομηνία παράδοσης της πρωτεύουσας δεν είναι ημερομηνία της ίδιας μάχης σε κάθε χωριό. Ούτε ολόκληρη η δεκαετία ήταν μία πολιορκία περιορισμένη στην Αλάμπρα. Η αλλαγή εξουσίας αφορούσε διοίκηση, έσοδα, δικαιοδοσίες και ανθρώπους. Η εικόνα ενός μόνο ανακτόρου παρουσιάζει ένα μέρος του ευρύτερου συστήματος.
Μια σύγκριση με παλαιότερη αυλική παραγωγή προσφέρουν οι τρεις ανδαλουσιανές πυξίδες από ελεφαντόδοντο στο Λούβρο και στο Met. Το άρθρο διακρίνει αριθμούς καταλόγου, σωζόμενα πώματα και βάσεις χρονολόγησης αντικειμένων του δέκατου αιώνα. Προηγούνται των όρων της Γρανάδας περισσότερο από πέντε αιώνες. Μια επιγραφή βοηθά να ταυτοποιηθεί συγκεκριμένο αντικείμενο· δεν αποδεικνύει νομική εγγύηση προς κατοίκους το 1491.
Ποιοι διαπραγματεύτηκαν τους όρους και πώς σώθηκε το κείμενο;
Η συμφωνία αφορούσε τον Φερδινάνδο, την Ισαβέλλα και τη διακυβέρνηση του Μουχάμαντ ΙΒ΄. Ο ίδιος ηγεμόνας είναι γνωστός και ως Boabdil. Οι αναφορές στην Αραγονία και στην Καστίλη βοηθούν επίσης να τοποθετηθούν οι μεταγενέστερες πολιτικές. Η κοινή συμμετοχή των δύο μοναρχών στην παράδοση δεν σημαίνει ότι κάθε θρησκευτικό μέτρο ίσχυε ταυτόχρονα και με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές τους.
Στη διαπραγμάτευση συμμετείχαν αντιπρόσωποι. Ο τίτλος της εγγραφής της Εθνικής Βιβλιοθήκης αναφέρει Bulcacín el Muleh· στο κείμενο που δημοσιεύει η Gaceta εμφανίζεται και Iucaf Aben Comija. Οι γραφές των ονομάτων μπορεί να αλλάζουν μεταξύ γλωσσών, αντιγράφων και εκδόσεων. Η διατήρηση της μορφής της πηγής επιτρέπει αναζήτηση και σύγκριση. Παρόμοια ονόματα δεν αρκούν για να θεωρήσουμε δύο πρόσωπα ένα, ούτε για να προσθέσουμε αξιώματα που δεν τεκμηριώνονται στο αναγνωσμένο χωρίο.
Ο όρος capitulaciones εδώ σημαίνει διαπραγματευμένα άρθρα ή όρους. Ρύθμιζαν την παράδοση και την πρώτη προστασία μέσα σε άνιση στρατιωτική σχέση. Δεν ήταν σύγχρονο σύστημα ίσης ιδιότητας του πολίτη. Για να αξιολογηθεί η σημασία τους χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τη γραπτή υπόσχεση, τη διοικητική εφαρμογή και την τοπική εμπειρία. Η μεταγενέστερη αποδυνάμωση μιας εγγύησης δεν αναιρεί την αρχική ύπαρξή της. Αντίστοιχα, η ύπαρξη άρθρου δεν αποδεικνύει ίδια μεταχείριση κάθε κατοίκου για όλη την επόμενη περίοδο.
Τι συνέβη στις 2 Ιανουαρίου 1492;
Την ημέρα αυτή ο έλεγχος της Γρανάδας πέρασε στους μονάρχες και έληξε η νασριδική κυριαρχία. Η παράδοση ολοκλήρωνε έναν μακρύ πόλεμο με βάση προηγούμενη συμφωνία. Δεν σημαίνει ότι όλα τα άρθρα γράφτηκαν εκείνο το πρωί ή ότι κάθε περιοχή του πρώην βασιλείου έζησε την ίδια τελετή την ίδια στιγμή. Το πολιτικό γεγονός της πρωτεύουσας έχει σαφή ημέρα, ενώ οι τοπικές αλλαγές χρειάζονται δικό τους χρονολόγιο.
Μεταγενέστεροι ιστορικοί πίνακες δείχνουν κλειδιά, ενδυμασίες, κινήσεις και συνοδείες. Είναι χρήσιμοι για τη μελέτη της μνήμης του γεγονότος και των αντιλήψεων της εποχής τους. Η ακριβής θέση κάθε προσώπου, τα λόγια που ειπώθηκαν και η διαδρομή απαιτούν ειδικές μαρτυρίες. Ένας πίνακας που δημιουργήθηκε με μεγάλη χρονική απόσταση δεν παρέχει κατά λέξη καταγραφή συνομιλίας. Το ασφαλές πλαίσιο είναι η μεταβίβαση εξουσίας υπό προηγουμένως συμφωνημένους όρους.
Οι κάτοικοι αντιμετώπισαν νέες αρχές στη φορολογία, στη δικαιοσύνη και στη θρησκευτική πολιτική. Ορισμένοι έφυγαν και άλλοι παρέμειναν. Η είδηση ότι ένας ηγεμόνας έφυγε από την πόλη δεν αποδεικνύει άφιξη την ίδια ημέρα σε συγκεκριμένο τόπο της Βόρειας Αφρικής. Κάθε στάδιο μετακίνησης χρειάζεται δικό του τόπο και χρόνο. Η διάκριση πολιτικής κυριαρχίας και πληθυσμού εξηγεί γιατί οι πρώτες εγγυήσεις είχαν πρακτικό νόημα μετά το τέλος της δυναστείας.
Τι προστάτευαν οι αρχικές εγγυήσεις;
Οι όροι επέτρεπαν αρχικά στους μουσουλμάνους να διατηρούν τη θρησκεία τους, τη λατρεία και σημαντικά στοιχεία της νομικής και κοινοτικής οργάνωσής τους. Η μελέτη που δημοσιεύεται από το Cambridge University Press περιγράφει τις aljamas ως κοινότητες με δικαστικές και φορολογικές λειτουργίες. Ο όρος δεν σημαίνει απλώς τζαμί. Μια κοινότητα, ένα κτίριο λατρείας και μια διοικητική αρμοδιότητα είναι διαφορετικά πράγματα, ακόμη και όταν συνδέονται στην καθημερινή ζωή.
Για έναν κάτοικο τα δικαιώματα είχαν συγκεκριμένες συνέπειες: πού μπορούσε να προσευχηθεί, ποιος εξέταζε μια διαφορά και πώς οργανώνονταν οι υποχρεώσεις της κοινότητας. Για να περιγραφεί όμως ένα ιδιαίτερο φορολογικό προνόμιο, ένα όριο δικαιοδοσίας ή μια εξαίρεση, χρειάζεται το αντίστοιχο άρθρο και η μεταγενέστερη πρακτική του. Η συνοπτική αναφορά σε θρησκευτική και νομική προστασία δεν αντικαθιστά ολόκληρο το κείμενο. Επίσης δεν αποτελεί μέτρηση του βαθμού συμμόρφωσης κάθε αξιωματούχου σε κάθε τόπο.
Ο όρος Mudéjar περιγράφει μουσουλμάνο που παρέμενε μουσουλμάνος υπό χριστιανική διακυβέρνηση. Ο όρος Morisco χρησιμοποιείται για βαπτισμένους ανθρώπους μουσουλμανικής καταγωγής και τους απογόνους τους. Οι κατηγορίες εξηγούν μια μεταβολή αναγνωρισμένου θρησκευτικού καθεστώτος. Η καταγραφή βαπτίσματος δεν αποκαλύπτει από μόνη της την προσωπική πεποίθηση ενός ανθρώπου, τις οικογενειακές πρακτικές ή το κατά πόσο η επιλογή του ήταν ελεύθερη.
Οι εγγυήσεις δείχνουν ότι οι νέοι ηγεμόνες ανέλαβαν πληθυσμό με θεσμούς και δικαιώματα που έπρεπε να ρυθμιστούν. Γι’ αυτό η παράδοση δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως άμεση εξαφάνιση όλων των μουσουλμάνων. Η συνέχεια ενός πληθυσμού και η μεταβολή των όρων διαβίωσής του αποτελούν κεντρικό μέρος της ιστορίας μετά το 1492. Χρειάζεται επομένως να εξετάσουμε τις επόμενες παρεμβάσεις μαζί με την αρχική συμφωνία.
Πώς άλλαξε η πολιτική από το 1499 έως το 1502;
Η πρώτη περίοδος συνδέεται με τον Hernando de Talavera και μια προσέγγιση σταδιακής χριστιανικής κατήχησης. Οι παρεμβάσεις του Francisco Jiménez de Cisneros το 1499 σηματοδοτούν εντονότερη πίεση. Μετά τις συλλήψεις και τις αναταραχές ακολούθησαν μαζικά βαπτίσματα και αλλαγές στο καθεστώς των κοινοτήτων. Η ακολουθία απαιτεί περισσότερες από μία ημερομηνίες. Δεν χωρά σε περιγραφή σύμφωνα με την οποία οι εγγυήσεις ακυρώθηκαν όλες σε κάθε περιοχή την ημέρα παράδοσης της πρωτεύουσας.
Η μελέτη του 2024 στο Journal of Ecclesiastical History εξετάζει την περιοχή Alpujarra και τις δωρεές προς την Εκκλησία μετά την κατάκτηση. Συζητά τα habices, περιουσιακά στοιχεία που υποστήριζαν ισλαμικούς κοινωφελείς και θρησκευτικούς σκοπούς, και τη μεταφορά τους σε χριστιανικούς θεσμούς. Πρόκειται για έρευνα συγκεκριμένων περιουσιών, εγγράφων και κοινοτήτων. Το αντικείμενό της δείχνει πώς μια αλλαγή θρησκευτικού καθεστώτος μπορούσε να επηρεάσει υλικούς πόρους και τοπικές σχέσεις.
Το πλαίσιο του 1501 βοηθά να ερμηνευθούν αυτές οι μεταβολές. Δεν αποδεικνύει ότι κάθε δωρεά έγινε την ίδια ημέρα ή ότι κάθε κάτοικος ανταποκρίθηκε με τον ίδιο τρόπο. Η μελέτη παρακολουθεί διαφορές μέσα στα διαθέσιμα τεκμήρια. Μια αναφορά σε δωρητή, σε περιουσία ή σε μεταγενέστερη διευθέτηση χρειάζεται να διατηρεί το τοπικό της πλαίσιο. Ένα παράδειγμα από την Alpujarra δεν παρέχει αυτόματα την ιστορία κάθε συνοικίας της Γρανάδας ή ολόκληρου του πρώην βασιλείου.
Το 1502 ο χριστιανισμός έγινε η μόνη νόμιμη θρησκεία στην Καστίλη. Το γεωγραφικό όνομα είναι ουσιώδες: η Ιβηρική Χερσόνησος περιλάμβανε διαφορετικά πολιτικά και νομικά πεδία. Η κοινή βασιλική εξουσία δεν επιτρέπει να μεταφερθεί αυτή η ημερομηνία σε κάθε μουσουλμανική κοινότητα της Αραγονίας ή άλλης περιοχής. Παράδοση το 1492, παρεμβάσεις το 1499, τοπικές μεταβολές γύρω στο 1501 και νομοθετική αλλαγή στην Καστίλη το 1502 εξηγούν διαφορετικά στάδια.
Τι μπορεί να μας πει η σωζόμενη Αλάμπρα;
Η UNESCO παρουσιάζει την Αλάμπρα, το Generalife και το Albayzín ως συνδεδεμένο σύνολο ανακτόρων, κήπων και κατοικημένης περιοχής. Η σωζόμενη αρχιτεκτονική περιλαμβάνει επίσης μεταγενέστερες αλλαγές της Αναγέννησης και του Μπαρόκ. Η σημερινή επίσκεψη επομένως δεν είναι άμεση θέα ολόκληρης της πόλης του 1492. Η περιγραφή ενός κτιρίου πρέπει να ξεχωρίζει την αρχική κατασκευή, τις αλλαγές χρήσης, τις προσθήκες και τη συντήρηση.
Το Patronato de la Alhambra y Generalife περιγράφει κατοικίες, εργαστήρια και διαδρομές που χάθηκαν ή μεταβλήθηκαν μετά την παράδοση. Ακόμη και όταν σώζεται τμήμα ενός ανακτόρου, η ακριβής αρχική λειτουργία κάθε χώρου δεν είναι πάντα βέβαιη. Τα μνημεία τεκμηριώνουν υλικά και οργάνωση χώρου. Για τη ζωή των ανθρώπων που εργάζονταν στην πόλη χρειάζονται επιπλέον έγγραφα και αρχαιολογικά δεδομένα. Ένας περίτεχνος τοίχος δεν καταγράφει μόνος του μια νομική απόφαση ή την εμπειρία μιας οικογένειας.
Το άρθρο για τα κομμένα πλακίδια και τα γεωμετρικά ψηφιδωτά ζελίζ εξηγεί πώς συναρμολογούνται επιμέρους κεραμικά κομμάτια. Εξετάζει επίσης τη διαφορά ανάμεσα σε ιστορικό υλικό, μεταγενέστερα γύψινα αντίγραφα και εργασίες συντήρησης. Παρόμοιο σχέδιο μπορεί να υπάρχει σε διαφορετικό υλικό και να έχει διαφορετική ηλικία. Η γεωμετρική ομοιότητα δεν αρκεί για να χρονολογηθεί επιφάνεια ή να χαρακτηριστεί αυθεντική.
Για την περιγραφή του διακόσμου βοηθά η διάκριση ανάμεσα σε φύλλα, έλικες και επαναλαμβανόμενα μοτίβα του αραβουργήματος, γεωμετρικά σχήματα και γραφή. Αν συνυπάρχουν σε μια επιφάνεια, μπορούν να περιγραφούν χωριστά. Μια γενική ονομασία δεν δίνει από μόνη της νόημα σε κάθε στοιχείο. Η φωτογραφία πρέπει να συνδέεται με συγκεκριμένη θέση και τεκμηρίωση πριν γίνει βάση ιστορικού συμπεράσματος.
Ο οδηγός για την κουφική γραφή, το naskh, το thuluth και το nasta’liq διαχωρίζει μορφή γραφής, γλώσσα και περιεχόμενο. Η αναγνώριση ενός ύφους δεν μεταφράζει την επιγραφή ούτε αποκαλύπτει αυτόματα τον εντολέα της. Τα χρονολογημένα αντικείμενα του οδηγού προέρχονται από διαφορετικούς τόπους και περιόδους· δεν είναι όλα τεκμήρια της Γρανάδας. Ο σύνδεσμος παρέχει μέθοδο ανάγνωσης και σύγκρισης, χωρίς να υποστηρίζει ότι όλα αυτά τα ύφη εμφανίζονται σε συγκεκριμένο ανάκτορο.
Είναι οι όροι της Γρανάδας οι όροι της Santa Fe;
Πρόκειται για δύο διαφορετικές συμφωνίες. Οι όροι της Γρανάδας, που συμφωνήθηκαν στις 25 Νοεμβρίου 1491, αφορούσαν την παράδοση και την αρχική προστασία των κατοίκων. Οι όροι της Santa Fe της 17ης Απριλίου 1492 αφορούσαν τον Χριστόφορο Κολόμβο, τους μονάρχες και το σχέδιο θαλάσσιου ταξιδιού. Το ισπανικό Υπουργείο Πολιτισμού παρουσιάζει τη δεύτερη συμφωνία στο πλαίσιο αυτού του σχεδίου. Ο κοινός όρος capitulaciones περιγράφει τη μορφή συμφωνίας και δεν ταυτίζει τους συμβαλλομένους ή το περιεχόμενο.
Το 1492 συνδέεται επίσης με την εκδίωξη των Εβραίων από τα βασίλεια των μοναρχών. Είναι χωριστή πολιτική με δικά της έγγραφα και πληθυσμούς που επηρεάστηκαν. Η συνύπαρξη γεγονότων στο ίδιο έτος βοηθά να εξεταστεί η ευρύτερη μεταβολή της εξουσίας. Δεν αποτελεί λόγο να συγχωνευθούν όλα σε μία συνθήκη ή να αποδοθούν σε όλα οι όροι που συμφωνήθηκαν για τους μουσουλμάνους κατοίκους της Γρανάδας.
Για έλεγχο μιας σχετικής αναφοράς, εντοπίστε τέσσερα στοιχεία: ημερομηνία, συμβαλλομένους, τόπο και αντικείμενο. Έπειτα σημειώστε τι είδους τεκμήριο διαβάζετε: πρωτότυπο έγγραφο, μεταγενέστερο αντίγραφο, έντυπη μεταγραφή ή σύγχρονη ανάλυση. Ο συνδυασμός αυτών των στοιχείων εξηγεί γιατί μια επιβεβαίωση μπορεί να έχει διαφορετικό γραμμένο έτος και γιατί δύο capitulaciones αφορούν διαφορετικές υποθέσεις. Η βασική απάντηση παραμένει σαφής: η Γρανάδα παραδόθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1492, μετά τους όρους του Νοεμβρίου και την επιβεβαίωση του Δεκεμβρίου.
Πηγές
- Κατάλογος χειρογράφων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ισπανίας: όροι της 25ης Νοεμβρίου 1491, όνομα αντιπροσώπου και MSS/18631/38· αντίγραφο του δέκατου έκτου αιώνα, όχι υπογεγραμμένο πρωτότυπο.
- Gaceta de Madrid του 1864 στην ισπανική επίσημη εφημερίδα, τέταρτη σελίδα του PDF: επιβεβαίωση, αρχή του έτους τα Χριστούγεννα και σειρά των γεγονότων· μεταγενέστερη μεταγραφή και ανάλυση.
- Μητροπολιτικό Μουσείο για τη νασριδική τέχνη: πολιτικό και αυλικό πλαίσιο· το τέλος της κυριαρχίας διακρίνεται από την παρουσία του πληθυσμού.
- UNESCO για την Αλάμπρα, το Generalife και το Albayzín: αρχιτεκτονική, αστικό πλαίσιο και μεταγενέστερες αλλαγές· δεν είναι έκδοση των άρθρων της συμφωνίας.
- Patronato de la Alhambra y Generalife για την πόλη την εποχή των όρων παράδοσης: χαμένες και μεταβλημένες κατοικίες, εργαστήρια και διαδρομές, καθώς και όρια της ανασύνθεσης.
- Cambridge University Press, «Burning Temple»: αρχικές εγγυήσεις, aljamas, παρεμβάσεις του Cisneros και αλλαγή στην Καστίλη το 1502.
- Cambridge και Journal of Ecclesiastical History για δωρεές μετά την κατάκτηση: έρευνα του 2024 για την Alpujarra, μεταστροφές και habices· τοπικά ευρήματα με συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής.
- Ισπανικό Υπουργείο Πολιτισμού για τη Santa Fe και τον Κολόμβο: ημερομηνία 17 Απριλίου 1492, συμβαλλόμενοι και θαλάσσιο σχέδιο· διαφορετική συμφωνία από τους όρους της Γρανάδας.
