Ilham Tohti là một nhà kinh tế học, trí thức công chúng và nhà hoạt động nhân quyền người Duy Ngô Nhĩ nổi tiếng, hiện đang thụ án tù chung thân tại Trung Quốc. Ông từng là giáo sư kinh tế tại Đại học Dân tộc Trung ương ở Bắc Kinh, nơi ông tập trung nghiên cứu về mối quan hệ giữa người Duy Ngô Nhĩ và người Hán, đồng thời vận động thực thi các luật về quyền tự trị khu vực tại Trung Quốc.
Tohti luôn bác bỏ chủ nghĩa ly khai và bạo lực, thay vào đó, ông thúc đẩy đối thoại hòa bình, hòa giải và sự hiểu biết giữa người Duy Ngô Nhĩ và cộng đồng người Hán. Năm 2006, ông thành lập trang web "Uighur Online" (Uighurbiz.net), một nền tảng song ngữ cung cấp diễn đàn thảo luận về các vấn đề xã hội và kinh tế ảnh hưởng đến cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ. Thông qua nền tảng này, ông đã chỉ trích các chính sách của chính phủ tại Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương, đặc biệt là về vấn đề việc làm, quyền ngôn ngữ và bảo tồn văn hóa.
Tohti bị bắt vào ngày 15 tháng 1 năm 2014 và bị giam giữ biệt lập trong vài tháng. Vào tháng 9 năm 2014, sau phiên tòa kéo dài hai ngày không công khai, ông bị kết tội "ly khai" và bị kết án tù chung thân. Chính phủ Trung Quốc cáo buộc ông sử dụng nền tảng của mình để thúc đẩy chủ nghĩa cực đoan, một tuyên bố mà các tổ chức nhân quyền quốc tế và những người ủng hộ đã bác bỏ rộng rãi là sai sự thật, đồng thời coi phiên tòa của ông là một vụ truy tố có động cơ chính trị nhằm bịt miệng một tiếng nói ôn hòa và yêu chuộng hòa bình.
Bất chấp việc bị giam giữ, Ilham Tohti đã nhận được sự công nhận quốc tế đáng kể cho những nỗ lực phi bạo lực của mình nhằm thu hẹp khoảng cách sắc tộc. Ông đã được Nghị viện Châu Âu trao Giải thưởng Sakharov năm 2019 vì "công lao không mệt mỏi trong việc thúc đẩy đối thoại và sự hiểu biết giữa người Duy Ngô Nhĩ và các dân tộc khác tại Trung Quốc". Ông cũng đã nhận được Giải thưởng Tự do Viết lách PEN/Barbara Goldsmith (2014), Giải thưởng Martin Ennals dành cho những người bảo vệ nhân quyền (2016), Giải thưởng Tự do của Tổ chức Quốc tế Tự do (2017) và Giải thưởng Nhân quyền Weimar (2017). Ông đã nhiều lần được đề cử cho Giải Nobel Hòa bình.
Trường hợp của ông đã trở thành biểu tượng cho cuộc đàn áp rộng lớn hơn đối với các trí thức và những tiếng nói ôn hòa người Duy Ngô Nhĩ tại khu vực Tân Cương, thu hút sự chú ý bền bỉ từ các chính phủ, tổ chức quốc tế và các nhà hoạt động nhân quyền trên toàn thế giới.