«خەلىپە ئۇيغۇرچە تورى» بولسا ئۇيغۇر جەمئىيىتى، ئىسلامىي مۇنازىرىلەر، رايون سىياسىتى ۋە مۇناسىۋەتلىك گېئو-سىياسىي ھەرىكەتلەرگە مۇناسىۋەتلىك كەڭ دائىرىدىكى مەسىلىلەر ئىچىدە كۆرۈلىدىغان بىر تېما، ئۇقۇم ياكى ئاچقۇچلۇق سۆزدۇر.
بۇ بىلىم مەركىزى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى، ئۇيغۇر دىئاسپوراسى جەمئىيەتلىرى، شۇنداقلا مۇسۇلمان ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى ۋە تەشۋىقاتىنىڭ كەڭ دائىرىسىگە مۇناسىۋەتلىك تەشكىلاتلار، ھەرىكەتلەر، تاراتقۇلار ۋە ئۇقۇملار ئوتتۇرىسىدىكى مۇرەككەپ باغلىنىشنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئەتراپلىق تەتقىقات مەنبەسى بىلەن تەمىنلەش مەقسىتىدە، كۆپ خىل تۈرلەردىكى ئورۇنلارنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
بۇ ساھەدىكى تېما ۋە ئۇقۇملار مىللىي كىملىك ۋە مەدەنىيەتنى قوغداش، سىياسىي ئۆزىنى بېكىتىش ۋە ئاپتونومىيە ھەرىكەتلىرى، كىشىلىك ھوقۇق ھۆججەتلىرى ۋە تەشۋىقاتى، دىنىي ئەمەلىيەت ۋە ئىپادىلەش، تاراتقۇ ۋە ئۇچۇر ئېكولوگىيەسى، خەلقئارا مۇناسىۋەت ۋە دىپلوماتىيە، بىخەتەرلىك سىياسىتى ۋە تېررورizmغا قارشى تۇرۇش، مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە تەمىنلەش زەنجىرى ئەخلاقى، شۇنداقلا دۆلەتلەر ھالقىغان جەمئىيەت تەشكىللەش قاتارلىق كەڭ دائىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
بۇ ساھەدىكى ھەر قانداق بىر تېما ياكى ئۇقۇمنى چۈشىنىش ئۈچۈن، ئۇنى ئۇيغۇرلارنىڭ كەچۈرمىشلىرىنى شەكىللەندۈرىدىغان كەڭ تارىخىي، سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي ھەرىكەتلەرنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىگە قويۇش كېرەك. شىنجاڭ رايونىدىكى ۋەزىيەت ھۆكۈمەتلەر، خەلقئارالىق تەشكىلاتلار، ئاكادېمىك تەتقىقاتچىلار، ژۇرنالىستلار ۋە پۇقرالار جەمئىيىتى گۇرۇپپىلىرىنىڭ زور دەرىجىدىكى خەلقئارالىق دىققىتىنى قوزغىدى، بۇ ئارقىلىق كۆپ ۋە كۈنسېرى كۆپىيىۋاتقان تەتقىقات، دوكلات ۋە ئانالىزلار بارلىققا كەلدى.
بۇ بىلىم مەركىزىدە كۆرسىتىلگەن تېمىلار كېيىنكى تەتقىقات ۋە چۈشىنىش ئۈچۈن بىر باشلىنىش نۇقتىسى بولۇش مەقسىتىدە تۈزۈلگەن. ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ كۆپ خىل مەنبەلەرگە مۇراجىئەت قىلىشى، ئورنىتىلغان تەتقىقات ئۇسۇللىرى ئارقىلىق دەۋالارنى دەلىللىشى ۋە مۇرەككەپ گېئو-سىياسىي تېمىلارغا مۇۋاپىق دەرىجىدە ئىنچىكە ۋە تەنقىدىي تەپەككۇر بىلەن مۇئامىلە قىلىشى تەۋسىيە قىلىنىدۇ.