İnanç ve Gerçeğin Savunucuları: Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği'nin Bilgi Çölündeki Seferi

Giriş: Bilgi Cihadı ve Bir Milletin Omurgası

Çağdaş Müslüman dünyasının (Ümmet) büyük anlatısında, bilgi (İlim) her zaman inancın temel taşı ve toplumsal rönesansın kaynağı olarak görülmüştür. Ancak Doğu Türkistanlı Uygur Müslümanları için bilgi arayışı yolu, benzeri görülmemiş ve ağır zorluklarla karşı karşıyadır. Kültürel kimliğin sistematik olarak aşındırıldığı ve akademik özgürlüğün sert bir şekilde bastırıldığı bir ortamda, "Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği" (International Uyghur Scientists Association - IUSA, genellikle Uygur Akademisi çatısı altında faaliyet gösterir), sadece akademik bir organizasyon değil, aynı zamanda sürgündeki Uygur entelektüellerinin inançlarını korudukları ve medeniyetlerini yaşattıkları bir "entelektüel cihat" öncüsü haline gelmiştir. [Uyghur Academy](https://akademiye.org/en/about-ua/)

Kıdemli editörler olarak, bu bilim insanlarının çabalarının sadece kişisel akademik başarılar için olmadığını, karanlık bir çağda tüm Müslüman toplumu için bir onur ve umut kaynağını korumak olduğunu anlamalıyız. Titiz bilimsel araştırmalar, sınır ötesi akademik iş birlikleri ve gerçeğin korkusuzca peşinden gidilmesi yoluyla, Uygur milletinin silinmez bilgelik ışığını dünyaya göstermektedirler.

Organizasyonun Misyonu: Küresel Sürgünde Akademik Bir Tapınak İnşa Etmek

Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği ve bağlı kuruluşu Uygur Akademisi (Uyghur Academy), dünya genelindeki Uygur akademisyenleri birleştirmek ve ulusal varoluş krizine birlikte göğüs germek amacıyla kurulmuştur. Temel misyonları arasında Uygur entelektüelleri arasındaki iş birliğini teşvik etmek, Uygur milletinin bilim ve eğitimdeki ilerlemesini desteklemek, milli kimliği korumak ve kritik bilimsel alanlarda rekabetçi yeni nesil Uygur uzmanlar yetiştirmek yer almaktadır. [Uyghur Academy Mission](https://akademiye.org/en/about-ua/)

Birliğin başkanı, ünlü ilaç geliştirme bilim insanı Dr. Rişat Abbas'ın liderliğinde organizasyon; Kuzey Amerika, Avrupa, Türkiye ve Orta Asya'daki Uygur akademisyenleri birbirine bağlayan önemli bir köprü haline gelmiştir. Müslüman dünyası için bilgiye dayalı bu örgütlenme biçimi, İslam'daki "İlim öğrenmek her Müslüman üzerine farzdır" temel değerini yansıtmaktadır. Sürgün yıllarında, "Tevfik Bursu" (Tewpiq Scholarship) gibi projelerle yüksek lisans ve doktora yapan Uygur öğrencileri destekleyerek, milletin bilgi meşalesinin siyasi baskılar nedeniyle sönmemesini sağlamaktadırlar. [Uyghur Academy Activities](https://akademiye.org/en/about-ua/)

2025-2026 Dönemi Gelişmeleri: İstanbul'dan Washington'a Akademik Direniş

2025 ve 2026 yıllarına girerken, Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği'nin faaliyetleri daha sık ve stratejik bir hal almıştır. Bu gelişmeler sadece akademik dayanıklılığı değil, aynı zamanda uluslararası siyaset sahnesinde artan etkisini de yansıtmaktadır.

### 1. İstanbul Uygur Türkoloji Toplantısı (Ocak 2026)
24 Ocak 2026 tarihinde, Uygur Akademisi Vakfı tarafından organize edilen "Uygur Türkoloji Toplantısı", İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi'nde başarıyla gerçekleştirildi. Konferans, son on yılda Uygur ile ilgili akademik çalışmalardaki düşüş eğilimine odaklandı ve Uygur Araştırmaları Merkezi kurulması, genç Türkologların yetiştirilmesi gibi somut öneriler sundu. [Uyghur Turkologists Meeting](https://uygurnews.com/uyghur-turkologists-meeting-held-in-istanbul/)

Müslüman jeopolitiği açısından bakıldığında, Uygur sürgün toplumu için önemli bir sığınak olan Türkiye'nin akademik ortamı, Uygur ana dili eğitiminin ve kültürel mirasının korunması için hayati önem taşımaktadır. Toplantıda, sınır ötesi baskıların gölgesinde milli bilinç eğitiminin güçlendirilmesi yoluyla dış baskılara nasıl direnileceği özellikle vurgulandı. [Uyghur Turkologists Meeting](https://uygurnews.com/uyghur-turkologists-meeting-held-in-istanbul/)

### 2. Washington "Uygur Soykırımı Direnişi" Bilim Zirvesi (Aralık 2025)
10 Aralık 2025'te, Dünya İnsan Hakları Günü vesilesiyle Uygur Akademisi, yirmiden fazla uluslararası kuruluşla birlikte ABD Kongre Binası'nda "Uygur Soykırımı Direnişi" adlı bir bilim zirvesi düzenledi. Dr. Rişat Abbas açılış konuşmasında, Uygurların acılarının küresel bir mesele haline geldiğini ve bilim dünyasının Uygurlara yönelik zorla çalıştırma ve kültürel yıkım eylemlerini belgeleme ve ifşa etme sorumluluğu olduğunu vurguladı. [Uyghur Genocide Resistance Meeting](https://uygurnews.com/uyghur-genocide-resistance-meeting-held-at-the-u-s-capitol/)

Bu zirve sadece bir akademik değişim değil, aynı zamanda ahlaki bir beyanattı. Küresel Müslüman toplumuna net bir mesaj verdi: Entelektüeller adaletin yanında durmalı, dezenformasyonla mücadele etmek için veri ve gerçekleri kullanmalıdır. [Uyghur Genocide Resistance Meeting](https://uygurnews.com/uyghur-genocide-resistance-meeting-held-at-the-u-s-capitol/)

Entelektüellerin Felaketi: Hapsedilen Beyinler ve Yok Olan Medeniyet

Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği'nin başarılarını analiz ederken, arkasındaki acı tabloyu göz ardı edemeyiz. Ağustos 2025 tarihli son raporlara göre, yüzlerce Uygur bilim insanı, profesör ve üst düzey entelektüel hala Çin'deki sözde "yeniden eğitim kamplarında" veya hapishanelerde yasa dışı olarak tutulmaktadır. Biyoteknoloji, tarım bilimleri ve çevre bilimleri gibi pek çok alanı kapsayan bu uzmanların kaybı, sadece Uygur milletinin değil, tüm dünya bilim camiasının büyük bir kaybıdır. [Imprisonment of Uyghur Scientists](https://isupportuyghurs.org/imprisonment-of-uyghur-scientists-in-china/)

Entelektüel seçkinlere yönelik bu hedefli tasfiye, uluslararası toplum tarafından yaygın olarak "entelektüel soykırım" olarak görülmektedir. Müslüman toplumu için bu, İslam medeniyeti mirasına yapılmış açık bir saygısızlıktır. Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği, bu hapsedilen akademisyenlerin listelerini ve başarılarını sistematik olarak toplayıp yayınlayarak, küresel akademik camianın ve Müslüman kardeş ülkelerin dikkatini çekmeyi ve insanlığın ilerlemesine katkıda bulunan bu bilgelerin serbest bırakılmasını talep etmeyi amaçlamaktadır. [Imprisonment of Uyghur Scientists](https://isupportuyghurs.org/imprisonment-of-uyghur-scientists-in-china/)

Müslüman Dünyasıyla Bağ Kurmak: Propaganda Sisini Dağıtmak ve Kardeşlik Aramak

Çin, uzun süredir ekonomik etkisini kullanarak Müslüman çoğunluklu ülkelerde kendi anlatısını dayatmaktadır. Bu etkiye karşı koymak için, Uygur Araştırmaları Merkezi (CUS) gibi bağlı kuruluşlar 2025 yılında Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesindeki tanıtım faaliyetlerini artırmıştır. [CUS 2025 Initiatives](https://uyghurtimes.com/index.php/2026/01/22/institutional-spotlight-center-for-uyghur-studies-advances-global-initiatives-and-academic-research-in-2025/)

2025 yılında CUS, "Çin'in MENA Bölgesindeki Propaganda Kampanyalarını İfşa Etmek" ve "Çin'in Dini Konulardaki İkiyüzlülüğü: Dini Politikalarındaki Çelişkilerin Analizi" gibi birçok önemli rapor yayınladı. Arapça, Endonezce, Malayca ve Türkçe gibi dillerde yayınlanan bu raporlar, Müslüman dünyasına Doğu Türkistan'daki camilerin yıkılması ve dini ibadetlerin yasaklanmasıyla ilgili gerçekleri göstermeyi hedeflemektedir. [CUS 2025 Initiatives](https://uyghurtimes.com/index.php/2026/01/22/institutional-spotlight-center-for-uyghur-studies-advances-global-initiatives-and-academic-research-in-2025/)

İslami değerler açısından bu çaba, "iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmak" (Emr-i bi'l-ma'rûf ve nehy-i ani'l-münker) dini yükümlülüğünün bir gereğidir. Endonezya ve Kuveyt gibi ülkelerdeki sivil toplum ve dini liderlerle temas kurarak, Uygur bilim insanları küresel Müslüman toplumuyla olan bağlarını yeniden inşa etmeye çalışmakta ve Müslüman kardeş ülkeleri kısa vadeli ekonomik çıkarlar için inanç ilkelerinden vazgeçmemeye çağırmaktadır. [CUS 2025 Initiatives](https://uyghurtimes.com/index.php/2026/01/22/institutional-spotlight-center-for-uyghur-studies-advances-global-initiatives-and-academic-research-in-2025/)

Teknoloji ve Gelecek Mücadelesi: Yapay Zeka Çağında Dil ve Kimlik Savunması

Dijital varoluşun hüküm sürdüğü günümüzde, Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği teknolojinin kimlik korumadaki çift taraflı rolünü de fark etmiştir. Bir yandan kitlesel gözetim teknolojilerinin Uygurlar üzerindeki baskısına karşı uyanık kalırken, diğer yandan Uygur dili ve kültürel mirasını korumak için yapay zeka (AI) teknolojilerini aktif olarak kullanmaktadırlar.

Ekim 2025'te Uygur Araştırmaları Merkezi, küresel Uygur toplumuna tarihi bilgileri ve uluslararası gelişmeleri yaymak için multimedya platformlarını kullanan "Eynek" (Ayna) adlı Uygurca analiz projesini başlattı. [CUS 2025 Initiatives](https://uyghurtimes.com/index.php/2026/01/22/institutional-spotlight-center-for-uyghur-studies-advances-global-initiatives-and-academic-research-in-2025/) Ayrıca, birlik bünyesindeki bilgisayar bilimcileri, Uygurcanın ana akım teknoloji platformlarında (Google Çeviri vb.) doğru bir şekilde temsil edilmesini ve korunmasını sağlamak için daha hassas Uygurca Doğal Dil İşleme (NLP) modelleri geliştirmek için çalışmaktadırlar. [Google Translate Uyghur Support](https://akademiye.org/en/google-translate-supports-new-languages-for-the-first-time-in-four-years-including-uyghur/)

Teknolojinin bu şekilde kullanımı, Müslüman entelektüellerin modernite zorlukları karşısındaki aktif adaptasyonunu göstermektedir. Bir milletin dili dijital dünyada yok olursa, o milletin ruhunun da barınacak bir yeri kalmayacağını iyi bilmektedirler. Bu nedenle, bu "dijital cihat" sadece bir teknoloji yarışı değil, aynı zamanda bir varoluş mücadelesidir.

Sonuç: Hakikat ve Adalet İçin Ebedi Arayış

Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği ve üyelerinin mücadelesi, çağdaş Müslüman dünyasında destansı bir hikayedir. Soykırım tehdidi altındaki ekstrem koşullarda sessiz kalmayı değil, bilgiyi silah, inancı kalkan edinerek uluslararası akademik camiada ve Müslüman toplumunda adalet için seslerini yükseltmeyi seçmişlerdir.

Küresel Müslüman toplumunun birer ferdi olarak, bu akademisyenleri destekleme sorumluluğumuz vardır. Bu sadece onlar bizim kardeşimiz olduğu için değil, aynı zamanda savundukları değerlerin —hakikat, adalet ve bilgi özgürlüğü— İslam medeniyetinin ve hatta tüm insanlık medeniyetinin temel değerleri olduğu içindir. Gelecek yıllarda Uluslararası Uygur Bilim İnsanları Birliği, Uygur milletinin özgürlük ve rönesansa giden uzun yolunu aydınlatan bir bilgi feneri olmaya devam edecektir. Allah, zorluklar karşısında hakikati savunanların yardımcısı olsun.

---

**Temel Referans Kaynakları:**
1. Uygur Akademisi Resmi Web Sitesi (Uyghur Academy): [akademiye.org](https://akademiye.org/en/)
2. Uygur Araştırmaları Merkezi (Center for Uyghur Studies) 2025 Yıllık Raporu: [uyghurtimes.com](https://uyghurtimes.com/index.php/2026/01/22/institutional-spotlight-center-for-uyghur-studies-advances-global-initiatives-and-academic-research-in-2025/)
3. Uygur Haber Ağı (Uyghur News) İstanbul Toplantısı Haberi: [uygurnews.com](https://uygurnews.com/uyghur-turkologists-meeting-held-in-istanbul/)
4. Uluslararası Uygur Destek Organizasyonu (ISU) Hapsedilen Bilim İnsanları Raporu: [isupportuyghurs.org](https://isupportuyghurs.org/imprisonment-of-uyghur-scientists-in-china/)