Dünya Uygur Kurultayı, Uluslararası Sahnede İnsan Hakları ve Dini Özgürlükler İçin Küresel Savunuculuk Çabalarına Liderlik Etmeye Devam Ediyor

Giriş: Doğu Türkistan İçin Bir Umut Işığı

Şubat 2026 itibarıyla Dünya Uygur Kurultayı (DUK), Doğu Türkistan'da sistematik bir yok edilme süreciyle karşı karşıya kalan milyonlarca Uygur ve diğer Türki Müslümanlar için en önde gelen uluslararası ses konumundadır. Küresel Müslüman toplumu (Ümmet) için Doğu Türkistan mücadelesi sadece siyasi bir ihtilaf değil, aynı zamanda derin bir dini özgürlük ve insan onuru krizidir. Yeni seçilen liderliği altında DUK, Çin Komünist Partisi'ni (ÇKP), yaygın olarak soykırım ve İslam inancına doğrudan bir saldırı olarak kabul edilen eylemlerinden sorumlu tutma çabalarını yoğunlaştırmıştır [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/press-release-uyghur-delegates-elect-new-wuc-leadership-at-8th-general-assembly/). Birleşmiş Milletler salonlarından Müslüman dünyasının tabanına kadar DUK; varlığı tehdit altında olan bir halkın kimliğini, kültürünü ve dini mirasını korumak için çok yönlü bir kampanyaya liderlik etmeye devam etmektedir.

Yeni Bir Liderlik Dönemi: Saraybosna Yetkisi

24–27 Ekim 2024 tarihlerinde gerçekleşen tarihi bir buluşmada DUK, 8. Genel Kurulu'nu Bosna-Hersek'in Saraybosna kentinde düzenledi. Bosna Soykırımı'nın izlerini hâlâ taşıyan Saraybosna'nın seçilmesi, geçmişteki vahşet ile Doğu Türkistan'da süregelen acılar arasında bir köprü kurması bakımından son derece sembolikti [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/world-uyghur-congress-8th-general-assembly/). Bu kurul sırasında, 27 ülkeden gelen 176 delege, adalet ve hesap verebilirlik odaklı üç yıllık bir görev süresi için yeni liderlik ekibini seçmek üzere demokratik haklarını kullandı [Kaynak](https://uyghurtimes.com/who-is-turghunjan-alawudun/).

**Turgunjan Alavudun**, Kahire'deki El-Ezher Üniversitesi mezunu seçkin bir hukuk bilgini olarak, Dolkun İsa'nın ardından yeni Başkan seçildi [Kaynak](https://www.table.media/china/news/wuc-presidential-election-why-alawdun-was-elected-unopposed/). Alavudun’un İslami çalışmalar geçmişi ve DUK Dini Komite Başkanlığı sıfatıyla yürüttüğü önceki görevi, organizasyonun liderliğine benzersiz bir teolojik ve etik derinlik katmaktadır. Alavudun'un seçilmesi, ÇKP'nin politikalarının yalnızca "terörle mücadele" önlemleri olduğu yönündeki anlatısına karşı uzmanlığını kullanarak Müslüman dünyasıyla daha derin bir etkileşime girme yönünde stratejik bir değişime işaret etmektedir. Onunla birlikte **Zumretay Arkin**, **Abdureshit Abdulhamit** ve **Arkin Akhmetov** Başkan Yardımcıları olarak seçilirken, **Rushan Abbas** Yürütme Kurulu Başkanlığı görevini üstlendi [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/current-leadership/).

İnanca Karşı Savaş: 'İslam'ın Çinlileştirilmesi'ne Direniş

DUK’un 2025 ve 2026 yıllarındaki savunuculuk faaliyetlerinin temel taşlarından biri, ÇKP’nin "İslam'ın Çinlileştirilmesi" politikasını ifşa etmek olmuştur. Devlet eliyle yürütülen bu kampanya, İslam'ı temel ilkelerinden arındırmayı ve bunların yerine Komünist Parti'ye sadakati koymayı amaçlamaktadır. DUK; camilerin sistematik olarak yıkılmasını, Ramazan ayında oruç tutmak ve başörtüsü takmak gibi temel dini pratiklerin suç sayılmasını ve 2014'ten bu yana 1.000'den fazla imam ve din aliminin tutuklanmasını belgelemiştir [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-03-october-2025/).

DUK tarafından vurgulanan son raporlar, 2024 yılında dini öğretileri nedeniyle hapis yattığı sırada hayatını kaybeden 96 yaşındaki imam **Abidin Damollam**'ın trajik ölümüne dikkat çekmektedir [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-03-october-2025/). Ümmet için bunlar sadece istatistik değil; inancın koruyucularının şehadetini temsil etmektedir. DUK, dini kurumların çocuklara "ÇKP sevgisi" aşılamasını zorunlu kılan ve böylece gelecek nesil Müslümanların manevi miraslarını terk etmeleri için beyinlerini yıkamayı hedefleyen ÇKP'nin yeni "Vatansever Eğitim Yasası"nı şiddetle kınamaktadır [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-03-october-2025/).

Küresel Savunuculuk: Cenevre'den Tokyo'ya

DUK’un diplomatik erişimi, Başkan Alavudun döneminde önemli ölçüde genişledi. 2025 sonu ve 2026 başında DUK heyetleri Japonya, Türkiye ve Avrupa Birliği'ne üst düzey ziyaretler gerçekleştirdi. Japonya'da heyet, Müslüman işçilerin köleleştirilmesi yoluyla üretilen mallara pazarları kapatmayı amaçlayan **Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası**'nın Japon versiyonu için milletvekilleriyle bir araya geldi [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-15-november-2025/).

Cenevre'deki Birleşmiş Milletler'de DUK, ÇKP için kalıcı bir sorun olmaya devam etti. BM İnsan Hakları Konseyi'nin 60. oturumu sırasında DUK temsilcileri, Çin'in Doğu Türkistan'daki eylemlerinin insanlığa karşı suç teşkil edebileceği sonucuna varan 2022 OHCHR raporu hakkında harekete geçilmesi için 15'ten fazla diplomatik misyonla görüştü [Kaynak](https://www.sundayguardianlive.com/world/world-uyghur-congress-strengthens-worldwide-advocacy-to-expose-chinas-atrocities). DUK ayrıca, bölgeyi kasıp kavurmaya devam eden kitlesel keyfi tutuklamalar ve zorla kısırlaştırmalar üzerindeki spot ışıklarını korumak için **Evrensel Periyodik Gözden Geçirme (UPR)** sürecini etkin bir şekilde kullandı [Kaynak](https://www.tibetrightscollective.in/news-v-reviews/world-uyghur-congress-advocates-urgent-action-against-uyghur-genocide-at-un-event).

Ümmetin İkilemi: İİT Sessizliği ve Taban Dayanışması

DUK için en zorlu cephelerden biri Müslüman dünyasının jeopolitik manzarasıdır. Küresel çaptaki Müslüman halklar sarsılmaz bir destek sunarken, Müslüman çoğunluklu ülkelerdeki birçok hükümet, Çin ile olan ekonomik bağları nedeniyle sessiz kalmakta hatta suç ortağı olmaktadır. DUK, Uygur halkına yönelik algılanan ihaneti nedeniyle **İslam İşbirliği Teşkilatı'nı (İİT)** sert bir dille eleştirmiştir [Kaynak](https://uyghurstudy.org/oic-china-engagement-ignores-ongoing-genocide-and-religious-persecution-of-uyghur-muslims/).

Ocak 2026'da İİT Genel Sekreteri, "iş birliğini güçlendirmeyi" görüşmek üzere Pekin'de üst düzey Çinli yetkililerle bir araya geldi. DUK ve Uygur Araştırmaları Merkezi (CUS), Uygur soykırımı veya dini özgürlüklerin bastırılması konusunun gündeme getirilmediği bu görüşmeyi kınadı [Kaynak](https://www.uyghurcongress.org/en/press-release-wuc-laments-the-lack-of-references-to-uyghurs-or-human-rights-matters-during-the-oic-official-visit-to-china/). Başkan Alavudun, İİT'nin "Sincan konusunda Çin'e verdiği sarsılmaz desteğin", dünya çapındaki Müslüman azınlıkların korunmasını emreden kendi tüzüğüyle doğrudan çeliştiğini belirtti [Kaynak](https://turkistanpress.com/en/oic-china-meeting-condemned-as-betrayal-of-uyghur-muslims/). Buna rağmen DUK, Doğu Türkistan için "Adl" (adalet) çağrısının güçlü kalmaya devam ettiği Türkiye ve Endonezya gibi ülkelerdeki sivil toplumla köprüler kurmaya devam etmektedir [Kaynak](https://www.sundayguardianlive.com/world/world-uyghur-congress-strengthens-worldwide-advocacy-to-expose-chinas-atrocities).

Sınır Ötesi Baskı: Pekin'in Uzun Kolu

Doğu Türkistan mücadelesi artık Çin sınırlarıyla sınırlı değildir. DUK, ÇKP'nin yurt dışındaki aktivistleri susturmak için gözetleme, sindirme ve yasal baskı kullandığı "sınır ötesi baskı" konusunda alarm vermiştir. Şubat 2026'da DUK, Paris'te Çinli yetkililerin Uygur aktivistleri, memleketteki ailelerini tehdit ederek kendi toplumları hakkında casusluk yapmaya zorladığı olayları rapor etmiştir [Kaynak](https://www.ianslive.in/wuc-raises-alarm-over-chinas-transnational-repression-against-uyghurs/).

Ayrıca DUK, Doğu Türkistan'daki Müslümanları izlemek için kullanılan gözetleme sistemleri Batı'nın kamusal alanlarında da yaygınlaşan **Hikvision** ve **Dahua** gibi teknoloji devlerine karşı Avrupa'da yasal süreçler başlatmıştır [Kaynak](https://www.edexlive.com/news/2026/Feb/21/chinas-global-footprint-under-scrutiny-over-alleged-uyghur-surveillance-and-intimidation). DUK, bu savaşları uluslararası mahkemelerde vererek sadece Uygur diasporasını korumakla kalmıyor, aynı zamanda küresel toplumun mahremiyetini ve güvenliğini otoriter yayılmacılığa karşı savunuyor.

Sonuç: İslami Dayanışma Çağrısı

Dünya Uygur Kurultayı, Turgunjan Alavudun liderliğinde Doğu Türkistan mücadelesinin öncüsü olmaya devam etmektedir. 2026 yılına ilerlerken organizasyonun Ümmet'e mesajı nettir: Doğu Türkistan'ın savunulması, İslam'ın kendisinin savunulmasıdır. Uygur kimliğini silmeye yönelik sistematik girişim; Müslüman dünyasını tanımlayan adalet, kardeşlik ve inanç değerlerine bir hakarettir. Özgürlüğe giden yol uzun ve jeopolitik engellerle dolu olsa da, DUK’un hakikate (Hakk) olan sarsılmaz bağlılığı, mazlumların feryatlarının asla susturulamayacağını garanti etmektedir. Küresel Müslüman toplumu, Doğu Türkistan'daki kardeşlerimizin onurunun iade edilmesini ve Kaşgar ile Urumçi camilerinde inanç ışığının yeniden parlamasını talep ederek DUK ile dayanışma içinde durmalıdır.