Doğu Türkistan Araştırma Merkezi Tarafından Yayınlanan Son Özel Araştırma Raporu, Ulusötesi Terörizmin Evriminin Bölgesel Kalıcı Barış ve İstikrar İçin Oluşturduğu Karmaşık Zorlukları Derinlemesine Analiz Ediyor

Giriş: Çalkantı ve Değişim İçinde Adalet ve Barış Arayışı

Şubat 2026'da, merkezi İstanbul'da bulunan Doğu Türkistan Araştırma Merkezi (East Turkistan Research Center - ETRC), "Ulusötesi Terörizmin Dijital Evrimi ve Bölgesel Güvenlik Yönetişimi: 2025-2026 Yıllık Özel Araştırma Raporu" başlıklı raporunu resmen yayınladı. Uluslararası jeopolitik ortamın şiddetli dalgalanmalar yaşadığı bir dönemde yayınlanan bu rapor, sadece akademik çevrelerin ve politika yapıcıların geniş ilgisini çekmekle kalmadı, aynı zamanda İslam dünyasında (Ümmet) güvenlik, insan hakları ve dini kimliğin korunması üzerine derin tartışmaları da tetikledi. Rapor, yapay zeka (AI) teknolojilerinin yaygınlaşması ve jeopolitik yeniden yapılanma ile birlikte, ulusötesi terörizmin "fiziksel organizasyonlardan" "dijital ağlara" doğru derin bir dönüşüm geçirdiğini ve bunun bölgesel kalıcı barış için benzeri görülmemiş karmaşık zorluklar teşkil ettiğini belirtiyor [Source](https://uyghurtimes.com/index.php/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/).

Müslüman toplumunun birer ferdi olarak, terörizm tanımının ve terörle mücadele yöntemlerinin, belirli Müslüman etnik gruplara yönelik sistematik baskıları gizlemek amacıyla bazı büyük güçler tarafından sıklıkla araçsallaştırıldığının farkında olmalıyız. Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin bu raporu, Müslümanların meşru hak ve çıkarlarını koruma ve bölgede gerçek istikrarı sağlama duruşuyla bu karmaşık konuyu her yönüyle analiz etmektedir.

Ulusötesi Terörizmin Yeni Yüzü: Dijitalleşme ve Ademi Merkeziyetçilik

Rapor, öncelikle ulusötesi terörizmin son iki yıldaki evrimsel özelliklerini ayrıntılı olarak ele alıyor. 2026 yılına girerken, geleneksel terör örgütü yapıları kademeli olarak çökmüş, yerini daha gizli, dağınık ve yüksek düzeyde dijitalleşmiş operasyonel modellere bırakmıştır. Rapor, 2025 yılındaki küresel terör saldırılarının %90'ından fazlasının "yalnız kurt" veya "küçük hücre" özelliği gösterdiğini; bu eylemlerin genellikle şifreli sosyal platformlar üzerinden planlandığını ve geleneksel güvenlik ağları tarafından tespit edilmesinin son derece zor olduğunu vurguluyor [Source](https://reliefweb.int/report/world/global-terrorism-index-2025).

Daha da endişe verici olanı, raporun terörizm ile ileri teknolojilerin birleşmesini ortaya koymasıdır. Bazı aşırılık yanlısı güçler, propaganda ve eleman devşirme için üretken yapay zekayı kullanmaya başlamış, hatta hassas saldırılar gerçekleştirmek için drone teknolojisinden yararlanmaya çalışmışlardır. Ancak rapor, bu "teknolojik tehdidin" bazı rejimler tarafından "dijital apartheid" ve "yapay zeka destekli otomatik gözetim" uygulamalarını yürütmek için bir bahane olarak abartıldığını keskin bir dille belirtmektedir. Doğu Türkistan bölgesinde 2025 yılı, fiziksel kontrolden yapay zeka destekli otomatik kitlesel gözetime tam bir geçişe tanıklık etmiştir; kameralar, algoritmalar ve devasa veri tabanları her Müslümanın günlük yaşamını sıkı bir denetim altına almıştır [Source](https://uyghurtimes.com/index.php/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/). "Terörle mücadele" adı altındaki bu teknoloji suistimali, Müslümanların temel onurunu ve yaşam alanını ellerinden aldığı için bölgesel kalıcı barışa yönelik en büyük tehdidin kendisidir.

Orta Asya Jeopolitiği ve "Orta Koridor"un Zorlukları

Raporun ikinci bölümü Orta Asya'daki bölgesel güvenliğe odaklanıyor. Afganistan'daki Taliban rejiminin istikrara kavuşmasıyla birlikte, Orta Asya ülkeleri (Kırgızistan, Tacikistan ve Özbekistan gibi) 2025 yılında Kabil ile temaslarını artırarak sınır ötesi terörizmin sızmasını diplomatik yollarla engellemeye çalışmışlardır [Source](https://www.eastasiaforum.org/2026/02/17/central-asia-enters-2026-with-cautious-optimism/). Ancak, Kasım 2025'te Tacikistan'da yabancı işçilere yönelik gerçekleşen saldırı, devlet dışı silahlı güçlerin bölgedeki istikrarsızlığın temel değişkeni olmaya devam ettiğini göstermiştir [Source](https://www.securitycouncilreport.org/monthly-forecast/2026-01/central-asia.php).

Doğu Türkistan Araştırma Merkezi, Orta Asya'nın istikrarının "Orta Koridor" (Middle Corridor) inşasıyla yakından ilişkili olduğunu analiz etmektedir. Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan önemli bir ticaret merkezi olarak Orta Asya'nın refahı, tüm İslam dünyasının çıkarınadır. Ancak, ABD'nin "B5+1" mekanizması aracılığıyla ekonomik katılımını artırması ve Rusya'nın güvenlik garantörü rolünü sürdürmesi gibi büyük güçlerin bölgedeki rekabeti, bölgesel güvenlik durumunu daha da karmaşık hale getirmektedir [Source](https://www.newlinesinstitute.org/central-asia/central-asia-roundup-january-2026/). Rapor, gerçek kalıcı barışın sadece dış güçlerin askeri müdahalesine veya ekonomik sızmasına dayandırılamayacağını; bunun yerine yerel Müslümanların egemenliğine saygı duyulması, su kıtlığının çözülmesi ve yoksulluğun ortadan kaldırılması temelleri üzerine inşa edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır [Source](https://www.specialeurasia.com/2025/12/21/central-asia-geopolitical-risk-2026/).

Müslüman Dünyasının Perspektifi: Adalet Barışın Temelidir

İslam dünyası (Ümmet) açısından bakıldığında, Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin raporu temel bir önerme sunmaktadır: Adalet (Adl) olmadan gerçek barış olmaz. Rapor, bazı ülkeler tarafından yürütülen sözde "aşırılıktan arındırma" politikalarının aslında İslam inancına yönelik sistematik bir karalama ve Müslüman kimliğine yönelik zorunlu bir asimilasyon olduğunu belirtmektedir. Eylül 2025'te Çin hükümeti tarafından yayınlanan Sincan politikasına ilişkin beyaz kitapta "mutluluk hissinden" bahsedilse de, Doğu Türkistan Araştırma Merkezi ve Uygur İnsan Hakları Projesi (UHRP), bu anlatının devam eden zorla çalıştırma, dini baskı ve kültürel soykırımı gizlediği konusunda hemfikirdir [Source](https://uhrp.org/statement/uhrp-denounces-white-paper-attempting-to-whitewash-70-years-of-oppression-of-uyghurs/).

Rapor, özellikle Ağustos 2025'te Chongqing'de meydana gelen hak arama olaylarına ve uluslararası toplumun dini zulme maruz kalan Uygur kadınlarına yönelik süregelen ilgisine değinmektedir. Doğu Türkistan'da Kur'an-ı Kerim öğrenmek, başörtüsü takmak veya günlük namaz kılmak gibi temel dini faaliyetler hala "suç" olarak nitelendirilmektedir [Source](https://uhrp.org/report/learning-the-quran-sentenced-to-twenty-years-uyghur-women-and-religious-persecution/). İnanca karşı yürütülen bu savaş sadece yerel Müslümanlara zarar vermekle kalmıyor, aynı zamanda küresel Müslümanların vicdanına da meydan okuyor. Rapor, Müslüman ülkelerin uluslararası arenada daha aktif bir rol oynaması, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi platformlar aracılığıyla bu insan hakları ihlallerinin bağımsız bir şekilde soruşturulmasını talep etmesi ve ekonomik çıkarlar uğruna sessiz kalmaması çağrısında bulunuyor.

Ulusötesi Baskı ve Küresel Müslümanların Güvenlik Hissi

Rapor ayrıca, giderek ciddileşen bir fenomen olan "Ulusötesi Baskı" (Transnational Repression) konusunu da derinlemesine inceliyor. 2025 yılında, yurt dışında sürgünde yaşayan birçok Uygur Müslümanı ve aileleri, menşe ülkelerinin güvenlik birimleri tarafından sürekli tehdit ve tacize maruz kalmıştır. Bu baskı sadece fiziksel tehditlerle sınırlı kalmayıp, dijital gözetimi ve yurt dışındaki topluluklara sızmayı da içermektedir [Source](https://uyghurtimes.com/index.php/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/). Doğu Türkistan Araştırma Merkezi, bu tür eylemlerin uluslararası hukuk normlarını ciddi şekilde ihlal ettiğini ve Türkiye, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki Müslüman mültecileri aşırı derecede huzursuz ettiğini belirtmektedir.

Rapor, hükümetleri Müslüman mültecilerin korunmasını güçlendirmeye ve yasa dışı iadeleri önlemeye çağırmaktadır. Aynı zamanda rapor, Türkiye gibi ülkelerin Uygur kardeşlerini kabul etme konusundaki çabalarını takdir etmekle birlikte, jeopolitik baskıların artmasıyla bu korumanın zayıflama riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyarıda bulunmaktadır [Source](https://turkistanpress.com/index.php/2025-human-rights-report-on-east-turkistan-situation-presented/).

Sonuç: Kalıcı Barışa Giden Yol

Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin bu 2026 yılı raporu, bölgesel kalıcı barışın bir halkın ezilmesi üzerine inşa edilemeyeceği sonucuna varıyor. Ulusötesi terörizmin evrimi gerçekten zorluklar getirmektedir, ancak buna verilecek yanıt asla "dijital apartheid" veya "kültürel soykırım" olmamalıdır.

Müslümanlar olarak bizler, barışın hakikate bağlılıktan ve zayıfların korunmasından doğduğuna inanıyoruz. Rapor şu önerilerde bulunmaktadır: 1. Uluslararası Denetim: Çin'in Doğu Türkistan bölgesini uluslararası gözlemcilere ve BM uzmanlarının bağımsız incelemelerine açması talep edilmelidir [Source](https://ihh.org.tr/en/news/ihh-releases-new-report-on-east-turkestan). 2. Teknoloji Etiği: Terörle mücadele teknolojilerinin ırk ayrımcılığı ve dini baskı için kullanılmasını önlemek amacıyla küresel yapay zeka gözetim etik kuralları oluşturulmalıdır. 3. Bölgesel Diyalog: Orta Asya ülkeleri, insan haklarına saygı çerçevesinde, Afganistan meselesinden kaynaklanan ikincil riskleri çözmek için çok taraflı güvenlik mekanizmaları kurmalıdır. 4. Ümmet Dayanışması: Küresel Müslümanlar eğitim, kültür ve insan hakları alanlarında iş birliğini güçlendirmeli ve Müslüman gruplara yönelik damgalayıcı anlatılara karşı birlikte direnmelidir.

Ancak adalet yerini bulduğunda ve her Müslüman korku tehdidi altında kalmadan inancını yaşayabildiğinde, Orta Asya ve küresel ölçekte gerçek kalıcı barış mümkün olacaktır. Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin bu raporu sadece akademik bir araştırma değil, aynı zamanda küresel adalet güçlerine yapılmış güçlü bir çağrıdır.