Filipinler adalet hareketi, ülke çapındaki savunucuların kapsamlı hukuk reformları ve insan hakları ihlalleri için hesap verebilirlik talep etmesiyle önemli bir ivme kazanıyor.

Yeni Bir Hesaplaşmanın Şafağı

Bugün, 25 Şubat 2026'da, Filipinler Halkın Gücü Devrimi'nin 40. yıldönümünü anarken, ulus kendisini manevi ve hukuki bir dönüm noktasında buluyor. Müslüman toplumu —Ümmet— için bu sadece siyasi bir dönüm noktası değil, aynı zamanda derin bir *Adl* (adalet) ve *Amanah* (emanet) anıdır. Filipinler adalet hareketi, takımadaları uzun süredir pençesine alan cezasızlık kültürünü ortadan kaldırmayı vaat eden uluslararası hesap verebilirlik ve bölgesel yasama atılımlarının birleşmesiyle doruk noktasına ulaştı [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE_W7DtaFcpSGL90djvANfN53HD9Zf9N0AKvijhUD5qocpzL4FYi_TIzLYgF3SFF5OsWgM2oMgNUbOwblz7D4wUBO8qH2XTyf3KrUpS8lxoAjNyibznr3yUd8W66_9fTbfnPa2s2DjEFNYUgU9FwdEo-IlitXRy0iuOaBdVpz-6yNyW0mhhkD96YQtiOhMh).

Lahey koridorlarından Cotabato Şehri'nin hareketli sokaklarına kadar, kapsamlı hukuk reformu talebi artık bir fısıltı değil, bir kükremedir. On yıllardır *Zulm* (zulüm) ve tarihsel marjinalleşmeye maruz kalan Moro halkı için mevcut ivme, yerel irade ile küresel denetimin nadir bir uyumunu temsil ediyor. Savunucular bugün ülke çapında "Trillion Peso March Part 3" (Trilyon Pezo Yürüyüşü Bölüm 3) için harekete geçerken odak noktası net: savunmasızları korumak ve güçlülerden hesap sormak için adalet sisteminin tamamen elden geçirilmesi [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQE_W7DtaFcpSGL90djvANfN53HD9Zf9N0AKvijhUD5qocpzL4FYi_TIzLYgF3SFF5OsWgM2oMgNUbOwblz7D4wUBO8qH2XTyf3KrUpS8lxoAjNyibznr3yUd8W66_9fTbfnPa2s2DjEFNYUgU9FwdEo-IlitXRy0iuOaBdVpz-6yNyW0mhhkD96YQtiOhMh).

UCM ve Hesap Verebilirlik Arayışı

Filipinler siyasi kurumlarında şok dalgaları yaratan bir gelişmeyle, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), 23-27 Şubat 2026 tarihleri arasında eski Başkan Rodrigo Duterte için bir "suçlamaların onaylanması" duruşması düzenliyor [hrw.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGcXlSIbbOLvKdaeW7iRBjKSGp-EAc8eZwNO7ndINwR1Q95hiN_KiKhPPcfMNNPu5Rz-fMECAFAruBTzJNa2uvvt6pu0FhCMEdEyY8R6atBFmlJpF8UKi0vCHcvvtRa-R-53OJ6fE4iLHPjEOTxF86rZK1h43Xc_vHnUTse73thPLLvimrcbdtcHVc6Vj-DVvPy). 11 Mart 2025'te Manila'da tutuklanan Duterte, yönetiminin "uyuşturucuyla savaşı" sırasında işlenen yargısız infazlarla ilgili üç ayrı insanlığa karşı suçlama ile karşı karşıya [un.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFuNmtFbBE-2zQMRTxP8NH6F8CfRLP9Vbz9UG1aqlOs1hORdID5ncXA6wUuRTa7fI6n1LDaDNikpkeMJZk5FrlzKrDLqbjZeeWT9pLY6FgL9dnPo3EWlYTxWE3pJIlFo_LFEOnxDaEe).

İslami bir perspektiften bakıldığında, bir liderin hesap verebilirliği her şeyden önemlidir. Hz. Muhammed (s.a.v.), Kıyamet Günü'nde Allah katında insanların en sevimlisinin adil bir lider, en nefret edileninin ise zalim bir lider olduğunu öğretmiştir. Devlet destekli şiddet nedeniyle sevdiklerini kaybeden kentsel yoksul topluluklardaki —birçoğu Müslüman olan— binlerce aile için bu dava, onarıcı adalete doğru atılmış uzun zamandır beklenen bir adımdır. UCM savcılığı, şüpheli uyuşturucu kişiliklerini etkisiz hale getirmek için hem seküler hukuk hem de Şeriat ilkeleri tarafından garanti edilen yasal süreci genellikle devre dışı bırakan bir "ortak plan" tespit etti [wikipedia.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEBzn0nEQPaYUnYaO5sZRMhrpeRwvqX_wcflQ9qPqoVNkAmEEjPbOUGnVQkQW12J3_qFOCe2s2VKUcrWzgA5mDCHK9KLCaT_LEHrdlNRSsZyxxhtYt76-Q00Dkgb3h_K_Nkll2gXxdXReV1opPIxlAFCjeGY89NymuZMX0siruycry0z2Wzr-qoDY_rSebiWLe4SiNsdWk=).

Bangsamoro’nun Yeni Şafağı: 2026 Geçiş Dönemi Adaleti Yasası

Dünyanın gözü Lahey'deyken, eve daha yakın bir yerde dönüm noktası niteliğinde bir yasama zaferi elde edildi. 29 Ocak 2026'da Bangsamoro Parlamentosu, **2026 Bangsamoro Geçiş Dönemi Adaleti ve Uzlaşma Yasası**'nı oybirliğiyle kabul etti [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGs9VkXaydWYW6e7LuFLtK10bRYDCYBLgutrH9xbpgOiJpQaHpkdw5itsjUCvkbL60hJJdl6hoy8Ov0UGEZYO3G2KrN52uFuA36ybSLzA4aNZQkx9gKTFE-eofWv61WK-uWwGYZs21yPWYvNKRd9vrgdSHp7RMwRyObpGl4u7-gk5TFfrggEsmxVp-JhmeVU795FlKJwtrR37xFVa8kzDOwkiu6kbdyyBXseidukFEw4l1PXrTRIAdvrA0q6V13XRI6eqX-sA==). Bu yasa, Amerikan sömürge dönemine kadar uzanan insan hakları ihlallerini ve tarihsel toprak gasplarını araştırmakla görevli bağımsız bir organ olan Bangsamoro Geçiş Dönemi Adaleti ve Uzlaşma Komisyonu'nu (BTJRC) kuruyor [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEfvhsywac_dolkVrIowOtQODQSCTkRXG8VpmQGxluFvs8RCjtLkjy138CkiFGnzvhbujeR_d6L9Ml-ZVGtF61XpFaXgoOTE4NWUop3bez9H0lb64iMt-pwdJUmEF1hAg322y6IQy-_RsJYoTZuh8RzeY0VgX2Vfhljniqgz5BA9TccqHzjgvjDwuJ6gPb0Gc9NkqbFQNI9PhnR3UgV0GX8).

Bu, Filipinler'deki Ümmet için anıtsal bir adımdır. Çok uzun bir süre boyunca Moro halkının şikayetleri sadece "isyan" olarak geçiştirildi. Yeni yasa, çatışmanın temel nedenlerini ele almadan kalıcı barışın imkansız olduğunu kabul ediyor. BTJRC, *Mustad'afin* (ezilenlerin) seslerinin nihayet duyulmasını sağlamak için toplum temelli dinleme oturumları düzenlemekle görevlendirilmiştir [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEfvhsywac_dolkVrIowOtQODQSCTkRXG8VpmQGxluFvs8RCjtLkjy138CkiFGnzvhbujeR_d6L9Ml-ZVGtF61XpFaXgoOTE4NWUop3bez9H0lb64iMt-pwdJUmEF1hAg322y6IQy-_RsJYoTZuh8RzeY0VgX2Vfhljniqgz5BA9TccqHzjgvjDwuJ6gPb0Gc9NkqbFQNI9PhnR3UgV0GX8). Bangsamoro hükümeti, geçiş dönemi adaletini bölgesel eğitim sistemine entegre ederek, gelecek nesillerin tarihlerini bir yenilgiler dizisi olarak değil, onur ve kendi kaderini tayin etme yolunda dirençli bir mücadele olarak anlamalarını sağlıyor.

Kutsal Yükümlülük: Marawi’nin Bitmemiş Meselesi

Bu ilerlemelere rağmen, 2017 Marawi Kuşatması'nın gölgesi hala büyük bir yer kaplıyor. 2026 başı itibarıyla, Marawi Tazminat Kurulu (MCB) hala işlenmeyi bekleyen 12.000'den fazla taleple sarsıcı bir birikmiş iş yüküyle karşı karşıya [gmanetwork.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG3ulEc97PHMZN01drFYpmz64NiitCx5O7mxtRVCkAcBpO8tv_7fNOdyK_pA94sXc1BZasP3T-VG93CFsNz1z9gq59CaP7Oj2579pdXRPmbi-CVTh7YmTxnXBblZ9JSVqXwtwmIZIzQAc2vqjcv0CJqX-p4NiDxj6Nr-GeU1C_60UYQL72f3RNcxswQmOp1UOpC6v_EtdRWEKBtETde4cpWd2ScKTyBtTcGtk3vNsh2zUeoZD8tz3cUyPSy4hkWMQru_ZqpM4aT). Ülkenin tek İslam Şehri'nin yerinden edilmiş kişileri (IDP'ler) için adalet sadece hukuki bir kavram değil; evlerine dönme ve hayatlarını yeniden inşa etme yeteneğidir.

Marawi Yeniden İnşa Çatışma İzleme (MRCW) gibi savunucular, Marawi'nin rehabilitasyonunu haklı olarak "kutsal bir yükümlülük" olarak adlandırdılar [bangsamoro.gov.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEGlLj7iFJcKH0sFjtSO6SiRWz0qO2h3zzCd8U0uYNst3Lb-_JqoUoew3C5J_6Bw69QvDbcSHMhX63sz_sYHEYWOqglMIGRTFkefIcNtxiiv-Gt6grd0Og30DVr_rVUCmjQT_6TcY4o-qkVzfsOuYeEq0ywMdmBa3_9bNktfI-Fmjx5CWN4TEzcedHuFraUbz0u4Oh_fgdKXGV0V9b4pAjIgTws_YZ9jnTZ-8uMz1Lls2pU). Tazminatın yavaş ilerlemesi —ihtiyaç duyulan 20 milyar pezonun sadece küçük bir kısmının ödenmesi— ulusal hükümetin Moro halkına olan bağlılığının bir testidir [gmanetwork.com](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQG3ulEc97PHMZN01drFYpmz64NiitCx5O7mxtRVCkAcBpO8tv_7fNOdyK_pA94sXc1BZasP3T-VG93CFsNz1z9gq59CaP7Oj2579pdXRPmbi-CVTh7YmTxnXBblZ9JSVqXwtwmIZIzQAc2vqjcv0CJqX-p4NiDxj6Nr-GeU1C_60UYQL72f3RNcxswQmOp1UOpC6v_EtdRWEKBtETde4cpWd2ScKTyBtTcGtk3vNsh2zUeoZD8tz3cUyPSy4hkWMQru_ZqpM4aT). İslam'da bir işçinin ücretini veya bir mağdurun hakkını vermemek büyük bir günahtır. Filipinler adalet hareketi, kuşatmanın yaralarını sarmak ve gelecekteki kırgınlık tohumlarının kök salmasını önlemek için Marawi sakinlerinin tam ve hızlı bir şekilde tazmin edilmesine öncelik vermelidir.

Ümmetin Savunucularını Korumak

Devam eden hukuk reformunun kritik bir bileşeni, **İnsan Hakları Savunucularını Koruma Yasası (HB 77)** için yapılan baskıdır. Bu mevzuat, aktivistleri ve dini liderleri terörist veya komünist olarak etiketleyen tehlikeli bir uygulama olan "kırmızı etiketlemeyi" (red-tagging) suç saymayı amaçlamaktadır [amnesty.org.ph](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGoqzZMPQE2IAgCrbZWWw0Iyl9nTaLVKiZknrI64zfVcbI_-Saxr40U_O2tI9Qlgyk_LLsWYvsOvD0GwDrNhGYeZeqaQV6C0A1O8mAVeh7ogRkjKY5rJs74LjPm1bnDSp3ClR9x886OFRXYUs2cx_vLe_ULYCPMsA==). Müslüman alimler ve aktivistler, genellikle İslamofobik mecazlara dayalı olarak bu tür karalamaların hedefi olmuşlardır [unodc.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGNxu34Oxd6VkvKKGfFQKNHTF5wvYVKb3KF-VJRqVL_JvUX5Junvb2hPBZs3ucvSpfwjJXpU9ihc_rk_nGOEfJ5ctDkM927Nn99eEBJCOY0uFndleXdYNEylNBQYagl0MAv6CGAILXWgGAcJN-yWXc6liqPZp_FJs9sL5m7J2hHs0h5HBVdUlxnkhyvGbhGqoHT6FSUpc_FlCaAgg==).

Bu yasanın kabul edilmesi, güce karşı doğruyu söyleyenler için gerekli bir kalkan sağlayacaktır. Ayrıca, UNODC'nin cezaevi memurları için İslami uygulamalar üzerine rehberler sunmaya yönelik son girişimleri, ceza adaleti sistemi içinde kültürel ve dini hassasiyet ihtiyacının giderek daha fazla kabul edildiğini göstermektedir [unodc.org](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGNxu34Oxd6VkvKKGfFQKNHTF5wvYVKb3KF-VJRqVL_JvUX5Junvb2hPBZs3ucvSpfwjJXpU9ihc_rk_nGOEfJ5ctDkM927Nn99eEBJCOY0uFndleXdYNEylNBQYagl0MAv6CGAILXWgGAcJN-yWXc6liqPZp_FJs9sL5m7J2hHs0h5HBVdUlxnkhyvGbhGqoHT6FSUpc_FlCaAgg==). Genellikle çifte ayrımcılığa maruz kalan Müslüman mahkumlar için bu reformlar, Allah tarafından bahşedilen onurlarının parmaklıklar ardında bile korunmasını sağlamak için esastır.

Sonuç: Sebat Çağrısı

Geleceğe baktığımızda, Filipinler adalet hareketi kararlı (*Sabr*) kalmalıdır. 2026'nın başlarında kaydedilen ilerleme önemlidir, ancak gerçek *Adl*'e giden yol uzundur. Şeriat adaletinin Bangsamoro'daki ulusal yasal çerçeveyle entegrasyonu, yargısız infazlardan sorumlu olanların başarılı bir şekilde kovuşturulması ve Marawi'nin tam restorasyonu, bu dönemin yargılanacağı ölçütlerdir.

Filipinler'deki Ümmet, bu mücadelenin ön saflarında ayrı bir yapı olarak değil, güce karşı kör ve Filipin halkının çeşitli manevi dokusuna duyarlı bir adalet sistemi talep eden ulusal bir hareketin hayati bir parçası olarak yer almaktadır. Adalet arayışımız, her vatandaşın barış ve onur içinde yaşayabileceği bir geleceği garanti altına alan ilahi merhamet ve hakikat ilkeleriyle rehberlik bulsun.