Uluslararası Uygur Yazarlar Birliği, Kültürel Kimliği Korumayı ve Uygur Edebi Yaratıcılığını Uluslararası Platformlarda Belgelemeyi Amaçlayan Kapsamlı Bir Küresel Girişim Başlatıyor

Yok Oluşa Karşı Kalemin Direnişi: Kimliği Korumak İçin Küresel Bir Girişim

Uygur milletinin medeniyetini sürdürme kararlılığını yansıtan stratejik bir adımla, uluslararası alanda Uygur PEN Merkezi olarak bilinen **Uluslararası Uygur Yazarlar Birliği**, "Kültürel Kimliği Koruma ve Edebi Yaratıcılığı Belgeleme Kapsamlı Küresel Girişimi"nin başlatıldığını duyurdu. Bu girişim, Doğu Türkistan'daki (Sincan) Müslümanların, İslami ve Türki kimliklerini tek tip Çin kültürel kalıbı içinde eritme amaçlı yoğun kampanyalarla karşı karşıya kaldığı kritik bir dönemde hayata geçiriliyor [uyghurcongress.org](https://www.uyghurcongress.org).

2026 yılı başında kurucu faaliyetlerine başlayan bu girişim, Uygur sesini unutulmuşluğun köşelerinden küresel etki platformlarına taşımayı hedefleyen bir "kelime ile cihat" niteliğindedir. Girişim; dijital arşivleme, geniş kapsamlı edebi çeviriler ve UNESCO ile Uluslararası Yazarlar Birliği (PEN International) gibi uluslararası kuruluşlarda kültürel diplomatik baskı oluşturma gibi çok yönlü yolları içermektedir [pen-international.org](https://www.pen-international.org/uyghur-pen-centre).

Parmaklıklar Ardındaki Yaratıcılığı Belgelemek: "Tutsak Ruhlar" Antolojisi

Yeni girişimin en önemli dayanaklarından biri, yakın zamanda Birliği Başkanı, şair ve akademisyen Aziz İsa Elkun'un editörlüğünde yayımlanan **"Tutsak Ruhlar: Çin'deki Uygur Mahkumların Şiirleri"** adlı şiir antolojisi ile taçlanan hapishane edebiyatını belgeleme projesidir [uyghurpen.org](https://www.uyghurpen.org/2026/01/07/bearing-witness-to-imprisoned-souls/). Bu çalışma, toplama kamplarından ve hapishanelerden sızan şiirleri bir araya getirerek, duvarların yıkamadığı insani acıların ve inanç ruhunun edebi ve tarihi bir tanığı olmayı amaçlamaktadır.

Aralık 2025'te İngiltere'nin başkenti Londra'da bu şiir derlemesi için büyük bir tanıtım etkinliği düzenlendi. Katılımcılar, Doğu Türkistan'da şiir yazmanın başlı başına hapse götüren bir suç haline geldiğini vurguladı; tıpkı tanınmış şair Adil Tuniyaz ve zorla kaybedilen diğer aydınların durumunda olduğu gibi [ohchr.org](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/un-experts-urge-china-end-repression-uyghur-and-cultural-expression-minorities). Bu eserlerin belgelenmesi sadece edebi bir faaliyet değil, aynı zamanda milletin kolektif hafızasını geri kazanmaya yönelik bir direniş eylemidir.

Uluslararası Platformlar ve Kültürel Etkileşim: İstanbul'dan Münih'e

Girişim sadece saf edebi alanla sınırlı kalmayıp, geniş bir akademik ve diplomatik hareketi de kapsamaktadır. Ocak 2026'da İstanbul, Uygur Türkologların katıldığı geniş kapsamlı bir toplantıya ev sahipliği yaptı. Toplantıda Uygur dili çalışmalarındaki gerileme ve diasporadaki öğretmen eksikliğiyle mücadele yolları tartışıldı [uygurnews.com](https://uygurnews.com/january-2026-uygur-news/). Katılımcılar, "Kutadgu Bilig" (Mutluluk Bilgisi) ve İslami edebiyatın diğer hazinelerinin yazıldığı dili korumak için İslam dünyası tarafından desteklenen bağımsız araştırma merkezlerinin kurulması gerektiğini vurguladılar.

Birlik ayrıca, Mayıs 2026'da Münih'te yapılması planlanan **Üçüncü Uygur Zirvesi**'ne katılmaya hazırlanıyor. Burada girişim, kanaat önderlerine ve uluslararası siyasetçilere sunularak, Pekin'in turistik propaganda aracı olarak kullandığı ancak asıl sahiplerinin özgürce icra etmesini engellediği Uygur "somut olmayan kültürel mirasının" korunması talep edilecek [uhrp.org](https://uhrp.org/report/extracting-cultural-resources-the-exploitation-and-criminalization-of-uyghur-heritage/).

Kültürel Çatışmanın Merkezinde İslami Kimlik

Uluslararası Uygur Yazarlar Birliği, özgün bir İslami perspektifle, edebiyata yapılan saldırıyı dine yapılan bir saldırı olarak görmektedir; zira Uygur edebiyatı çağlar boyunca İslami değerler, tasavvuf ve ahlaki şiirle yakından bağlantılı olmuştur. Çin'in (Uygurcanın yazıldığı) Arap harflerini değiştirme veya tarihi metinleri İslami karakterinden arındırmak için tahrif etme girişimleri, İslam ümmetinin hayati bir parçası için varoluşsal bir tehdit oluşturmaktadır [uyghurstudy.org](https://uyghurstudy.org/islam-is-an-indispensable-part-of-uyghur-culture/).

Girişim, modern Uygur romanlarını Arapçaya çevirerek Arap ve İslam dünyası ile bağları güçlendirmeyi hedeflemektedir. Bu eğilimin güncel örneklerinden biri, Temmuz 2025'te Almatı'da sunulan ve Uygurların özgürlük ve onur mücadelesini konu alan yazar Talat Baki Mulahajioğlu'nun **"Ebedi Ses"** adlı romanının kutlanmasıdır [uyghurpen.org](https://www.uyghurpen.org/2025/08/11/almaty-hosts-presentation-of-the-novel-eternal-voice/).

Dijital Sansürün Zorlukları ve "Açık Cezaevi"

Bu girişim, Doğu Türkistan'daki baskının araştırmacıların "açık dijital cezaevi" olarak tanımladığı bir duruma dönüştüğü bir dönemde geliyor. Şubat 2026'da yapılan yeni bir röportajda araştırmacı Muhammed Emin Uyguri, Çinli yetkililerin kaba baskıdan "yasal kurumsallaşmaya" ve biyometrik gözetime geçtiğini, bunun da bölge içindeki yaratıcılığı belgelemeyi neredeyse imkansız hale getirdiğini açıkladı [arabi21.com](https://arabi21.com/story/1572435/).

Bu nedenle küresel girişim, sürgündeki yazarları sessizlerin sesi olmaları için güçlendirmeye odaklanıyor. Birlik, bölge içindeki yazarların metinlerini takma isimlerle yayımlanmak üzere göndermelerine olanak tanıyan güvenli bir dijital platform geliştirmek için çalışıyor ve onları Çin güvenlik servislerinin yurt dışındaki muhaliflere karşı yürüttüğü sınır ötesi takipten korumayı garanti ediyor [campaignforuyghurs.org](https://campaignforuyghurs.org/uyghur-policy-act-of-2025-advances-in-congress/).

İslam Ümmetine ve Özgür Entelektüellere Çağrı

Uluslararası Uygur Yazarlar Birliği, girişimini İslam dünyasındaki kültürel kurumlara, başta İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) olmak üzere, Uygur mirasını koruma projelerini sahiplenmeleri için sıcak bir çağrıyla sonlandırıyor. Uygur edebiyatını korumak sadece etnik bir mesele değil, Orta Asya'daki İslam kültürünün kalelerinden birini korumak için dini ve medeni bir görevdir [islamonline.net](https://islamonline.net/الأويغور-التاريخ-المجهول/).

Bu girişimin başarısı, uluslararası toplumun ve özellikle Müslümanların, bugünkü Uygur mücadelesinin hafızanın unutulmuşluğa, kalemin ise prangaya karşı savaşı olduğunu ne ölçüde idrak edebileceğine bağlıdır. Merhum Uygur şair Turgun Almas'ın dediği gibi: "Ölüm hafıza ile başlar"; yaşam ise onu geri kazanmak ve gelecek nesiller için belgelemekle başlar.