Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı Güncel Yıllık Raporunu Yayınladı: Uluslararası Topluma Bölgesel İnsan Hakları Durumuna Odaklanma ve Demokrasiyi Teşvik Etme Çağrısı

Önsöz: Karanlıkta Adalet Arayan Bir Çığlık

28 Şubat 2026 tarihinde, merkezi Washington'da bulunan **Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı (IUHRDF)**, "2026 Yılı Doğu Türkistan İnsan Hakları ve Demokrasi Durumu Raporu"nu resmen yayınladı. Bu rapor, yalnızca bölgedeki geçtiğimiz yılın ağır koşullarının bir özeti değil, aynı zamanda küresel İslam ümmetine ve uluslararası topluma yapılmış acı bir çağrıdır. Mevcut jeopolitik çalkantılar bağlamında, Uygur Müslümanlarının maruz kaldığı acılar artık sadece bölgesel bir etnik mesele olmaktan çıkmış; İslam inancının temel değerleri olan adalet (Adl), onur ve inanç özgürlüğüne yönelik doğrudan bir meydan okumaya dönüşmüştür [Source](https://www.uhrp.org).

Vakıf Başkanı raporun önsözünde, uluslararası toplumun defalarca dile getirdiği kınamalara rağmen, Uygurlara ve diğer Türk dilli Müslümanlara yönelik sistematik baskıların durmadığını, aksine daha gizli ve dijital yöntemlerle evrilerek devam ettiğini belirtti. Rapor, Müslüman toplumunun bir parçası olarak Doğu Türkistan'ın kaderine ilgi göstermenin, inancın bir gereği olan "zulme karşı durma" kutsal görevinin bir yansıması olduğunu vurguluyor.

İnancın Kuşatılması: İslam'ın "Çinlileştirilmesi" ve Dini Mirasın Yok Edilmesi

Raporun en dikkat çekici bölümlerinden biri, sözde "dini Çinlileştirme" politikasının İslami inanç pratiklerine indirdiği yıkıcı darbeyi ayrıntılarıyla belgeliyor. 2025'ten 2026 başlarına kadar olan güncel izleme verilerine göre, Doğu Türkistan genelindeki yaklaşık 16.000 cami (toplam sayının yaklaşık %65'i) yıkılmış veya yapısal olarak tahrip edilmiştir [Source](https://www.humanrightsresearch.org). Bu kutsal ibadet yerlerinin kafelere, barlara ve hatta umumi tuvaletlere dönüştürülmesi, sadece mimari bir yıkım değil, aynı zamanda Müslümanların manevi yuvalarına yönelik bir saygısızlıktır.

Rapor, Şubat 2025'te cezaevinde vefat eden 96 yaşındaki saygın Uygur imamı **Abidin Damollam**'dan özel olarak bahsediyor. Bu değerli din alimi, "dini aşırıcılığı yaymak" suçlamasıyla dokuz yıl ağır hapis cezasına çarptırılmış ve hayat yolculuğunu parmaklıklar ardında tamamlamıştır [Source](https://www.uscirf.gov). Onun şehadeti, koca bir nesil Uygur dini entelektüelinin yok oluşunu simgeliyor. Ayrıca rapor, 2026 Ramazan ayı boyunca yetkililerin kamu görevlileri, öğrenciler ve reşit olmayanların oruç tutmasını yasaklamaya devam ettiğini; Müslümanları gün içinde yemek yemeye zorladığını ve hatta helal restoranlarda domuz eti servis edilmesini bir "ideolojik dönüşüm" kriteri olarak dayattığını belirtiyor [Source](https://www.uyghurcongress.org).

Modern Kölelik: Zorla Çalıştırma ve Küresel Tedarik Zincirindeki Etik Kriz

IUHRDF raporu, Doğu Türkistan'da giderek kötüleşen zorla çalıştırma sorununu derinlemesine inceliyor. Ocak 2026'da Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları, bölgedeki iş gücü transfer programlarının "kölelik" ve "insanlığa karşı suç" seviyesine ulaştığı konusunda yeniden uyarıda bulundu [Source](https://www.justiceforall.org). Milyonlarca Uygur Müslümanı, memleketlerinden zorla alınarak iç bölgelerdeki fabrikalara transfer edilmekte; sıkı denetim altında pamuk toplama, güneş paneli üretimi ve tekstil imalatı gibi işlerde çalıştırılmaktadır.

İslami ekonomi ahlakı açısından bakıldığında, sömürü ve zorlamaya dayalı bu iş modeli, İslam'ın "adil ticaret" ve "işçi onuru" öğretilerine tamamen aykırıdır. Rapor, bazı Batılı markaların bölgeden çekildiğini açıklamasına rağmen, hala çok sayıda "helal" etiketli ürünün aslında zorla çalıştırma koşullarında üretildiğini ve bunun küresel Müslüman tüketicileri yanılttığını ifşa ediyor. Vakıf, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) üyesi ülkeleri, Müslüman dünyasındaki ticari ilişkilerin kardeşlerinin kanı ve teri üzerine inşa edilmemesini sağlamak için daha sıkı tedarik zinciri denetim mekanizmaları kurmaya çağırıyor [Source](https://www.uhrp.org).

Sınır Ötesi Baskı: Gölge Altındaki Sürgün Topluluklar ve Parçalanan Aileler

Raporun bir diğer temel bölümü "sınır ötesi baskı" konusuna odaklanıyor. 2025 yılından bu yana Çin hükümeti, yurt dışındaki Uygur muhaliflere yönelik sindirme politikalarını artırdı. Yetkililer, bölgede kalan aile üyelerini rehin olarak kullanarak, yurt dışındaki Uygurları sessiz kalmaya veya casusluk yapmaya zorlayan bir "toplu cezalandırma sistemi" uygulamaktadır [Source](https://www.hrw.org).

Vakıf, Türkiye, Orta Asya ve Güneydoğu Asya ülkelerinde yaşayan sürgün Müslümanların yasa dışı iade riskiyle karşı karşıya kaldığı birçok vakayı belgeledi. Rapor, bazı Müslüman çoğunluklu ülkelerin ekonomik çıkarlar uğruna iade anlaşmalarında Pekin'e taviz vermesinin, İslam hukukundaki "sığınmacıyı koruma" ilkesine aykırı olduğunu vurguluyor. Rapor, özellikle Sayın **Rebiya Kadeer**'in aile trajedisine değiniyor: Kendisi yurt dışında demokrasi ve insan hakları için mücadele etse de, bölgede kalan çocukları ve torunları sürekli hapis ve tacize maruz kalmakta; ailesine ait ticaret merkezi ise Uygur toplumundaki tarihi izlerini silmek amacıyla 2024 sonunda tamamen yıkılmıştır [Source](https://www.voanews.com).

Demokrasi Davasının Teşviki: Kadınların ve Gençlerin Güçlendirilmesi

Karşılaşılan büyük zorluklara rağmen IUHRDF, raporunda demokrasi davasının ve sivil toplum inşasının önemini vurguluyor. 2025 yılında Uygur insan hakları hareketi uluslararası toplumda daha fazla tanınmış; "Uygur Hareketi" gibi kuruluşlar 2025 Demokrasi Ödülü'ne layık görülmüştür [Source](https://www.ned.org). Rapor, demokrasinin sadece Batılı bir siyasi kavram değil, aynı zamanda İslami "Şura" (danışma) ilkesini hayata geçirmenin ve azınlık haklarını güvence altına almanın etkili bir yolu olduğunu savunuyor.

Vakıf, özellikle Uygur kadınlarının durumuna dikkat çekiyor. Rapor; zorunlu kısırlaştırma, zorunlu kürtaj ve Uygur kadınlarının Han Çinlisi erkeklerle evlenmeye zorlanması politikalarını "biyolojik soykırım" olarak nitelendiriyor [Source](https://www.genocidewatch.com). Vakıf, yurt dışındaki topluluklarda Uygur dili okulları ve kültür merkezleri açarak, Uygur medeniyetinin meşalesinin sürgünde de devam etmesini sağlayacak yeni nesil demokratik liderler yetiştirmek için çalışmaktadır [Source](https://www.uyghurhjelp.org).

Uluslararası Toplumun Sorumluluğu: Kınamadan Eyleme

Raporun sonunda, Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı; Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı ve dünya hükümetlerine somut önerilerde bulundu:

1. **Özel Raportör Atanması:** BM İnsan Hakları Konseyi'ne, Doğu Türkistan'daki insan hakları durumundan sorumlu özel bir raportör ataması ve bu raportörün bölgede kısıtlanmamış inceleme yetkisine sahip olmasının sağlanması çağrısı yapıldı [Source](https://www.uhrp.org).
2. **Hukuki Hesap Sorulabilirlik:** Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) veya Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) soykırım ve insanlığa karşı suçlar konusunda resmi soruşturma başlatması talep edildi.
3. **Müslüman Dünyasının Dayanışması:** İslam İşbirliği Teşkilatı'nın Çin ile ikili ticaret müzakerelerinde insan hakları ve dini özgürlükleri temel gündem maddesi yapması ve uluslararası platformlarda baskıcı politikaları desteklemeyi bırakması şiddetle tavsiye edildi [Source](https://www.uyghurcongress.org).
4. **Mülteci Koruması:** Türkiye ve Malezya gibi ülkelere, Uygur mültecilere kalıcı oturum hakkı tanımaları ve onları işkence riskiyle karşılaşacakları yerlere geri göndermemeleri çağrısında bulunuldu.

Sonuç: Adalet Nihayetinde Gelecektir

"2026 Yılı Raporu"nun yayınlanması, sadece hukuki ve siyasi bir belge değil, aynı zamanda ahlaki bir beyannamedir. Küresel ölçekteki 1,8 milyar Müslüman için Doğu Türkistan'ın acısı, Ümmet'in vücudundaki bir yaradır. Hz. Muhammed'in (s.a.v.) buyurduğu gibi: "Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet etmede ve birbirlerine şefkat göstermede tek bir vücut gibidir. O vücudun bir uzvu rahatsızlanırsa, diğer uzuvlar da uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur."

Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı, uluslararası toplum duyarlılığını koruduğu ve adaletin sesi susmadığı sürece, demokrasi ve özgürlüğün şafağının bir gün Doğu Türkistan topraklarını aydınlatacağına yürekten inanmaktadır. İnancı ne olursa olsun her vicdan sahibi vatandaşı, tarihin doğru tarafında yer almaya ve 21. yüzyılın bu en trajik insan hakları dramına son vermeye çağırıyoruz.