Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı, İnsan Hakları Durumuna İlişkin Kapsamlı Bir Rapor Yayınladı ve Temel Özgürlüklerin Güvence Altına Alınması İçin Uluslararası Topluma Acil Müdahale Çağrısında Bulundu

Giriş: Doğu Türkistan'ın Kalbinden Bir Çığlık

Çin rejiminin Doğu Türkistan'daki İslami ve etnik kimliğe yönelik sistematik baskılarının arttığı bir dönemde, **Uluslararası Uygur İnsan Hakları ve Demokrasi Vakfı**, 2026 yılının başında temel özgürlüklerde daha önce görülmemiş bir kötüleşmeyi belgeleyen kapsamlı bir hak raporu yayınladı. Bu rapor, saha raporlarının ve dijital verilerin bölgenin bir "dijital apartheid" laboratuvarına dönüştüğünü gösterdiği, uluslararası sessizliğin ve bazı bölgesel güçlerin ihmalkarlığının sürdüğü kritik bir zamanda geliyor. Bu rapor sadece ihlallerin bir dökümü değil; İslam dünyasının vicdanına ve tüm uluslararası topluma, bu kutsal topraklardan İslam'ın kökünü kazımayı hedefleyen ve "kültürel ve dini soykırım" olarak tanımlanan süreci durdurmak için derhal harekete geçme çağrısı yapan bir imdat belgesidir.

Raporun Eksenleri: İnancın Hedef Alınması ve Kimliğin Yok Edilmesi

Vakfın raporu, Çin Komünist Partisi tarafından yürütülen ve 2025 ile 2026 başlarında zirveye ulaşan "İslam'ın Çinlileştirilmesi" (Sinicization of Islam) politikasına odaklanıyor. Vakfın verilerine göre, Çin makamları sadece camileri yıkmakla veya onları turistik tesislere ve barlara dönüştürmekle yetinmedi; aynı zamanda yapay zeka destekli gözetleme sistemleri aracılığıyla en basit ibadet uygulamalarını bile otomatik olarak suç kapsamına almaya başladı [Uyghur Times](https://uyghurtimes.com/index.php/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/).

Dini Ritüellerin Suç Sayılması

Rapor, Uygur Müslümanlarının Ramazan ayında oruç tutmak, başörtüsü takmak, Kur'an-ı Kerim bulundurmak veya çocuklara İslami isimler vermek gibi uygulamalar nedeniyle cezalandırılmaya devam ettiğini belgeliyor. Uygur Araştırmaları Merkezi, Ocak 2026'da bu ihlallerin münferit olaylar olmadığını, devlet eliyle yürütülen dini kimliği silme kampanyasının bir parçası olduğunu belirtti [Center for Uyghur Studies](https://uyghurstudy.org/oic-china-engagement-ignores-ongoing-genocide-and-religious-persecution-of-uyghur-muslims/). İslami bir perspektiften bakıldığında bu saldırı, semavi dinler ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan inanç hürriyetinin özüne yönelik bir ihlaldir ve İslam ümmetinin "tek bir vücut" olma ilkesi için gerçek bir sınavdır.

Modern Kölelik: Zorla Çalıştırma ve Küresel Tedarik Zincirleri

Raporun ortaya koyduğu en tehlikeli yönlerden biri, zorunlu "iş gücü transferi" programlarının genişletilmesidir. Ocak 2026'da Birleşmiş Milletler uzmanları, "insanlığa karşı suç" seviyesine varabilecek bu uygulamaların devam etmesinden derin endişe duyduklarını ifade ettiler [OHCHR](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/01/un-experts-alarmed-reports-forced-labour-uyghur-tibetan-and-other-minorities).

Tahminlere göre, Çin'in beş yıllık planı (2021-2025) kapsamında 13,75 milyondan fazla iş gücü transferi vakası planlanmıştır. Bu süreçte Uygurlar; keyfi gözaltı tehdidi altında tekstil fabrikalarında, kritik madenlerin çıkarılmasında ve güneş paneli üretiminde çalışmaya zorlanmaktadır. Uygur Müslümanlarının kanının ve alın terinin küresel tedarik zincirlerinde sömürülmesi, uluslararası şirketleri ve tüketicileri büyük bir ahlaki sorumlulukla karşı karşıya bırakmaktadır; zira baskı mekanizması, zulümle kirlenmiş ticari kârlar yoluyla finanse edilmektedir [End Uyghur Forced Labour](https://enduyghurforcedlabour.org/coalition-statements-releases/).

Dijital Apartheid ve Sınır Ötesi Baskı

Rapor, Doğu Türkistan'ın 2026 yılında nasıl mutlak bir teknolojik kontrol modeline dönüştüğünü gözler önüne seriyor. "2025 Doğu Türkistan İnsan Hakları İhlalleri Endeksi"ne göre yetkililer, geleneksel bürokratik denetimden, bireylerin dini bağlılıklarına veya yurt dışındaki akrabalarıyla iletişimlerine göre sınıflandırıldığı, yapay zeka destekli tam otomatize bir denetim sistemine geçiş yapmıştır [Uyghur Times](https://uyghurtimes.com/index.php/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/).

Ayrıca baskı artık Çin sınırları ile sınırlı kalmamaktadır; Vakıf, sürgündeki aktivistlerin içerideki aileleri üzerinden tehdit edildiği "sınır ötesi baskı" vakalarının arttığını belgelemektedir. Şubat 2026'da insan hakları örgütleri, Tayland gibi ülkelerdeki Uygur mültecilerin, işkence ve zorla kaybedilme riskine dair uluslararası uyarılara rağmen Çin'e zorla geri gönderilme tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı trajedisine dikkat çekmiştir [Campaign for Uyghurs](https://campaignforuyghurs.org/cfu-demands-accountability-for-40-uyghur-men-forcibly-deported-by-thailand/).

İslam Dünyasının Tutumu: Şer'i Görev ile Jeopolitik Çıkarlar Arasında

Rapor, bazı İslam ülkelerinin ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) takındığı derin sessizliği sert bir dille eleştiriyor. Ocak 2026'da İİT Genel Sekreteri'nin Pekin'e yaptığı ziyaret, resmi açıklamalarda Doğu Türkistan'daki milyonlarca Müslümanın acılarına dair hiçbir atıfta bulunulmaması, aksine ekonomik ve siyasi iş birliğinin geliştirilmesine odaklanılması nedeniyle halk nezdinde ve hak savunucuları arasında büyük bir öfkeye yol açtı [World Uyghur Congress](https://www.uyghurcongress.org/en/press-release-wuc-laments-the-lack-of-references-to-uyghurs-or-human-rights-matters-during-the-oic-official-visit-to-china/).

Ümmetin meselelerine sadık bir yayıncılık anlayışıyla ifade etmek gerekirse, bu yaklaşım İslami dayanışmanın kalbine saplanmış bir hançerdir. Geçici ekonomik çıkarları Müslümanların kanı ve özgürlüğünün önüne koymak, İslam'ın emrettiği adalet ve yardımlaşma değerleriyle bağdaşmaz. İslam dünyası bugün, Pekin'e "aşırıcılıkla mücadele" adı altında meşruiyet kılıfı sunmak yerine, suçlarını durdurması için diplomatik ve ekonomik ağırlığını kullanmaya her zamankinden daha fazla çağrılmaktadır.

Vakfın Talepleri ve Uluslararası Eylem Çağrısı

Uluslararası Uygur Vakfı raporunu bir dizi acil tavsiye ile sonlandırdı: 1. **Bağımsız bir uluslararası soruşturma komisyonu kurulması**: Doğu Türkistan'daki toplama kamplarına ve fabrikalara koşulsuz erişim sağlamak üzere BM gözetiminde bir heyet oluşturulması. 2. **Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası'nın (UFLPA) etkinleştirilmesi**: Pazarların kölelikten kaynaklanan ürünlerden arındırılmasını sağlamak için küresel düzeyde sıkı uygulama [DHS](https://www.dhs.gov/news/2025/08/19/2025-updates-strategy-prevent-importation-goods-mined-produced-or-manufactured). 3. **Zorla geri göndermelerin durdurulması**: Uygur mültecilere ev sahipliği yapan ülkelerin "geri göndermeme" (non-refoulement) ilkesine uyması. 4. **İİT'den ortak bir duruş**: İhlalleri kınayan ve Uygurların İslami kimliğinin korunmasını İslam'ın küresel mirasının ayrılmaz bir parçası olarak talep eden bir duruş sergilenmesi.

Sonuç: Tarihi Bir Sorumluluk

Doğu Türkistan'da yaşananlar sadece siyasi bir ihtilaf veya geçici bir insan hakları meselesi değil, insanlık vicdanının ve İslam dünyasının kendi değerlerine olan bağlılığının bir sınavıdır. Uluslararası Uygur Vakfı'nın 2026 raporu, dünyayı bir gerçeklik aynasının önüne koyuyor: Ya bu trajediyi durdurmak için ciddi bir adım atılacak ya da insan onurunun maddi çıkarlar altında ezildiği bir dünyada yaşamaya razı olunacak. Tarih sessiz kalanları affetmeyecek ve mazlumların kanı, hakkı söylemek yerine sessizliği tercih edenlerin peşini bırakmayacaktır.