Fransa Uygur Derneği Paris'te Önemli Bir Toplantı Düzenledi: Avrupa'daki Uygur Toplumunun Mevcut Durumu ve Kültürel Koruma Çalışmaları

Giriş: Sen Nehri Kıyısında İnancın Muhafazası

2026'nın erken baharında Paris'te, Sen Nehri'nin suları her zamanki gibi sakin akarken, şehrin kalbinde bir halkın ruhunun bekasına dair hararetli bir diyalog gelişiyordu. Fransa Uygur Derneği (Association des Ouïghours de France, AOF), yakın zamanda Avrupa Uygur Enstitüsü (IODE) ile iş birliği içinde Paris'te dönüm noktası niteliğinde önemli bir toplantı gerçekleştirdi. Bu toplantı sadece Uygur toplumunun Avrupa'da yeni bir kültürel mevzi kazanmasını kutlamak için değil, aynı zamanda giderek ağırlaşan uluslararası jeopolitik sisin ortasında, Avrupa'daki Uygur Müslüman toplumu için kültürel koruma ve inanç mirasının gelecekteki yolunu bulmak amacıyla düzenlendi. Küresel Müslüman Ümmetinin bir parçası olarak, Uygur kardeşlerin Fransız topraklarındaki her buluşması, adalete (Adl) bir çağrı ve İslam medeniyetinin çeşitliliğinin kararlı bir savunusudur.

Paris Konferansı: Yeni Merkezin Açılışı ve Stratejik Dönüşüm

20 Ocak 2026'da, Avrupa Uygur Enstitüsü Paris'te yeni genel merkezinin açılışını resmen gerçekleştirdi; bu olay Fransa ve tüm Avrupa'daki Uygur toplumunun odak noktası oldu [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFDhJFzrUZLmLcB6GNFuX6gmkvIURABBtQFvCk0ZUiFfIQ4ggFQ3LvF8owI3BCebbmVgOdJ1ckDFFwhSjeAdIdTadlgy0FK8tZtrdV2GvRKBgn97gmVnIWwof4brBUEtXGupZqfQzeeHIx3zflLRtipj43gw2b_c9ghg4M0Xoi59urlSKDX1MdX_kU=). Fransa Uygur Derneği Başkanı Mirqedir Mirzat, toplantıda bunun sadece bir binanın hizmete girmesi değil, Uygur kültürünün Avrupa'da kök salmasının ve büyümesinin bir sembolü olduğunu vurguladı. Toplantıda, yaklaşık %10'u Fransa'da yaşayan ve yaş ortalaması 30-35 arasında olan, genç ve eğitimli bir profil çizen Avrupa'daki yaklaşık on bin Uygur'un mevcut durumu derinlemesine incelendi [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEQL2YhSpcw8TTRCQiPumQkzIizNbz80hoskUGEdWFMqWPmDK961WaH-CPz2l1zVtNKlrzLZ7rtM7IF7WBQDJE4J-G2_d0tbrJfK7XdM7rA54bzLODbY_NPolDJs0G7ks1BCowYs34aQEmg_YxkQO4Sjk8c6Of5NjL5KiaprYjeaHA80i8ZstqWuf_GYuJy6EYojwGI3S2txT9T10tt3RZTwXldzm2EQeDC).

Toplantının ana gündem maddesi "yabancı bir ülkede milli kimliğin nasıl korunacağı" etrafında şekillendi. Katılımcılar, kültürel korumanın artık sadece birkaç şarkı ve dans gösterisi düzenlemekten ibaret olmadığını, sistematik bir eğitim sistemi kurulması gerektiği konusunda hemfikir oldular. Fransa Uygur Derneği, önümüzdeki iki yıl içinde Uygurca okullarının ölçeğini daha da genişletmeyi ve değerli dini belgeler ile tarihi hafızayı dijital araçlarla arşivlemeyi planlıyor. Müslüman perspektifinden bakıldığında bu, sadece seküler anlamda bir kültürel koruma değil, aynı zamanda Kur'an-ı Kerim'deki "birbirini tanıma" ve "doğru yolu koruma" ile ilgili dini yükümlülüklerin yerine getirilmesidir. Çok kültürlülüğün kesişme noktası olan Paris'te Uygur toplumu, hem Avrupa toplumuna tam olarak entegre olabileceklerini hem de derin İslami kültürel miraslarını bütünüyle koruyabileceklerini kanıtlamaya çalışıyor [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEQL2YhSpcw8TTRCQiPumQkzIizNbz80hoskUGEdWFMqWPmDK961WaH-CPz2l1zVtNKlrzLZ7rtM7IF7WBQDJE4J-G2_d0tbrJfK7XdM7rA54bzLODbY_NPolDJs0G7ks1BCowYs34aQEmg_YxkQO4Sjk8c6Of5NjL5KiaprYjeaHA80i8ZstqWuf_GYuJy6EYojwGI3S2txT9T10tt3RZTwXldzm2EQeDC).

Ulusötesi Baskının Gölgesi: İnananların İmtihanı

Ancak kültürel rönesans yolu engelsiz değildir. Toplantı sırasında birçok temsilci, son dönemde Fransa'daki Uygurlara yönelik "ulusötesi baskı" vakalarını ifşa etti. 15 Ocak 2026'da Paris'te yaşayan Uygur mülteci Abdurahman Tohti, kendisini Urumçi'den bir yetkili olarak tanıtan birinden telefon aldı; bu kişi ailesinin güvenliğini tehdit ederek ondan Avrupa Uygur Enstitüsü'nün faaliyetlerini izlemesini istedi [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFDhJFzrUZLmLcB6GNFuX6gmkvIURABBtQFvCk0ZUiFfIQ4ggFQ3LvF8owI3BCebbmVgOdJ1ckDFFwhSjeAdIdTadlgy0FK8tZtrdV2GvRKBgn97gmVnIWwof4brBUEtXGupZqfQzeeHIx3zflLRtipj43gw2b_c9ghg4M0Xoi59urlSKDX1MdX_kU=). Bir diğer aktivist Mirkamel Tourghoun da benzer tehditlere maruz kaldı [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQERQNgRvuXyctd3xtTZLfK4f0M5zAt65shIX6KjDSol0FX0aLSaKDSPP5Qr525twlHaOkrXdQJFqDW8tYMNsk1RjM8NDVYy4mae0twB2uDSLD26-sv7V8dCOI3hTIYag1auIj-XI1t5bpFFifYm9Q==).

Bu tür "uzun kol yetkisi" sadece bireysel insan haklarının ihlali değil, aynı zamanda Müslüman toplumu içindeki güven ve dayanışmanın da tahribidir. Fransa Uygur Derneği toplantıda bu eylemleri şiddetle kınadı ve Fransız hükümetine, Ocak 2025 tarihli istihbarat servisi muhtırasında verdiği sözleri tutarak ulusötesi baskıyla mücadeleyi ulusal güvenliğin önceliği haline getirmesi çağrısında bulundu [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGSNIJ34nFnSVCGeUNaprg-iwnoY8eUQ7uEz0NC5K-PSTIiYs7Ki9PA08Z4BeuBazK5kYlnWwtTX0JVnOV70BFpu6REBuAKFjRnxSP7dLL-I6KGXvaobMy_UYUXTD8ZcCzZUWr7-GsjlK87tgUsmHqBgeDAAuRre2HecY0M3deryASryuvSSKYgiy0hCpmt5yyCMYb4ysbedtDWlHds63Qql-4=). İslami etik açısından, akrabaları zorlayarak siyasi amaçlara ulaşmaya çalışmak, İslam'ın bireysel sorumluluk ve ailenin kutsallığına dair temel öğretilerine tamamen aykırıdır. Ümmetin üyeleri, sesini duyuramayan kardeşlerine sığınak ve destek sağlamak için ayağa kalkmakla yükümlüdür.

Kültürel Koruma: Dil Okullarından "Meşrep"e

Toplantıda kültürel korumanın somut yolları derinlemesine tartışıldı. Avrupa Uygur Enstitüsü Başkanı Dr. Dilnur Reyhan, dilin milli kimliğin son savunma hattı olduğuna dikkat çekti. Şu anda Paris'teki Uygurca okulları sadece dil öğretmekle kalmıyor, aynı zamanda geleneksel Uygur müziği, dansı ve tarih derslerini de müfredata dahil ediyor [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEQL2YhSpcw8TTRCQiPumQkzIizNbz80hoskUGEdWFMqWPmDK961WaH-CPz2l1zVtNKlrzLZ7rtM7IF7WBQDJE4J-G2_d0tbrJfK7XdM7rA54bzLODbY_NPolDJs0G7ks1BCowYs34aQEmg_YxkQO4Sjk8c6Of5NjL5KiaprYjeaHA80i8ZstqWuf_GYuJy6EYojwGI3S2txT9T10tt3RZTwXldzm2EQeDC). Özellikle derneğin, geleneksel bir topluluk buluşma biçimi olan "Meşrep"i (Meshrep) canlandırmaya odaklanması dikkat çekicidir. İslami gelenekte bu tür toplantılar sadece sanatsal bir gösteri değil, aynı zamanda ahlaki eğitim ve toplumsal yönetişimin önemli bir aracıdır.

Ayrıca toplantıda Uygur kadınlarına yönelik özel koruma çalışmalarına da değinildi. Doğu Türkistan'da sayısız aile parçalanmış durumda ve kadınlar tarif edilemez acılarla karşı karşıya [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQHf72yHmqfH1hZ8vRFRrKb3RNuzLYY9XZt2ixsSrr67H3D3YeWw4K7JnwgxD5DiPM2-DXuUNRXgucnpBkw-nQDJB4-IDKvPCyX21Qm0PkNySoIyqgZ-kCaQxIS0PjIX47hlDS8d45US). Fransa Uygur Derneği, psikolojik danışmanlık merkezleri ve hukuki yardım grupları kurarak Fransa'da sürgünde olan Uygur kadınlarının hayatlarını yeniden inşa etmelerine yardımcı oluyor. Bu, İslam'daki zayıf bırakılmışlara (Mustad'afin) yönelik ilginin ve Ümmet içindeki yardımlaşma ruhunun canlı bir tezahürüdür.

Hukuki Mücadele ve Uluslararası Dayanışma: Adalet Hamlesi

Toplantıda ayrıca son dönemdeki bir dizi hukuki mücadele de gözden geçirildi. Ekim 2025'te Dr. Dilnur Reyhan, 2022'deki bir protesto sırasında Çin Büyükelçiliği'nin pankartına kırmızı boya sıçrattığı gerekçesiyle Paris banliyö mahkemesinde cezai suçlamalarla karşı karşıya kaldı [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFnc7JDQUXlEkrQVaWGpFSojHKy9hhLBvpPwd3h5H1km7UpMeElB_sYk-DrxMbdUNecyUXQ-G5g0qJZ_VJ9WujcppD3kiEzMSAuKNlexr3IEYXX-du04Wnie5-eRDOKHH3LF1KMEI104mvjDuQ1p_dkR1ybdlAk8G8uado7S5ODUZu1_OZAdtO3WNPo-XRNauqFVaopqKfgZoeHvZ0Uklgbvzhalua-ah3fSE1pjg==). İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), bu davanın özünün, Fransız hukuk sistemini kullanarak denizaşırı muhaliflere psikolojik ve mali darbe vurmak olduğunu belirtti [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFnc7JDQUXlEkrQVaWGpFSojHKy9hhLBvpPwd3h5H1km7UpMeElB_sYk-DrxMbdUNecyUXQ-G5g0qJZ_VJ9WujcppD3kiEzMSAuKNlexr3IEYXX-du04Wnie5-eRDOKHH3LF1KMEI104mvjDuQ1p_dkR1ybdlAk8G8uado7S5ODUZu1_OZAdtO3WNPo-XRNauqFVaopqKfgZoeHvZ0Uklgbvzhalua-ah3fSE1pjg==).

Fransa Uygur Derneği toplantıda, Müslüman dünyasının bu adalet mücadelesinde eksik kalmaması gerektiği çağrısında bulundu. Bazı Müslüman ülkelerin hükümetleri ekonomik çıkarlar nedeniyle sessiz kalsa da, dünya genelindeki Müslüman halkların desteği birleşiyor. Toplantıda Uygur meselesinin sadece siyasi bir ihtilaf değil; inanç özgürlüğü, ırksal varoluş ve insanlık vicdanı ile ilgili temel bir mesele olduğu vurgulandı. Fransa Ulusal Meclisi'nin 2022'de Uygur soykırımını tanıyan kararı sembolik bir öneme sahip olsa da, bunu desteklemek için daha fazla somut eyleme ihtiyaç duyulmaktadır [Source](https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQEXG5RzdcyD2d5DPj01x4Fs11GkwusoiIYoyH4bts8BupUyKyCKHRoUAH2fieUHdXmhjZ8naY-bKauhKvbLu8njtQHLaaeOfaSMbKhS3saErDHrNLZ2xENScIicRQXZ9Ep4OYm8uhj_).

Sonuç: Ümmetin Sorumluluğu ve Umut

Toplantı Paris'in alacakaranlığında sona erdi ancak bıraktığı düşünceler henüz bitmedi. Fransa Uygur Derneği bu toplantı aracılığıyla dünyaya net bir mesaj verdi: Uygur kültürü baskı altında yok olmayacak, inancın gücü bu halkın Avrupa topraklarında yeni çiçekler açmasını sağlayacaktır. Müslümanlar olarak hatırlamalıyız ki, vücudun bir azası acı çektiğinde tüm vücut bundan rahatsız olur. Fransa Uygur Derneği'nin kültürel koruma çalışmalarını desteklemek, ortak inanç mirasımızı desteklemek ve dünyaya adaletin karanlığı yeneceğini, hakikatin yolu aydınlatacağını ilan etmektir.

Gelecek günlerde Fransa Uygur Derneği, sadece Paris'te değil, tüm Ümmetin kalbinde umut ateşini yakarak Avrupa'daki Uygurların feneri olmaya devam edecektir. Başkan Mirzat'ın dediği gibi: "Köklerimiz Doğu Türkistan'da ama dallarımız ve yapraklarımız özgür havada nefes almalı ki gelecek nesillere bir gölge bırakabilelim."