Doğu Türkistan Araştırma Merkezi, Bölgenin Karşı Karşıya Olduğu Jeopolitik Zorlukları ve Bölgesel ile Uluslararası İstikrar Üzerindeki Etkilerini Yeni Bir Çalışmayla Ortaya Koyuyor

Giriş: İstanbul'un Kalbinden Ümmetin Vicdanına Bir Çığlık

Orta Asya bölgesini sarsan hızlı jeopolitik değişimlerin ortasında, **Doğu Türkistan Araştırma Merkezi** (ETRC), Doğu Türkistan İnsan Hakları İzleme Derneği ile iş birliği içinde kapsamlı bir stratejik çalışma ve 2025 yılı yıllık endeksini yayınladı. Bu raporlar, 16 Şubat 2026 tarihinde İstanbul'un Fatih ilçesindeki Neslişah Sultan Kültür Merkezi'nde düzenlenen üst düzey bir konferansta kamuoyuna duyuruldu [Turkistan Press](https://turkistanpress.com/ar/news-details/2025-human-rights-report-on-east-turkistan-situation-presented/4567). Bu çalışma, Doğu Türkistan meselesinin artık sadece izole bir insan hakları dosyası olmaktan çıkıp, büyük güçler arasındaki jeopolitik rekabetin temel taşına ve İslam ümmetinin teknolojik ve siyasi baskılar karşısında inanç kimliğini koruma yeteneğinin bir sınavına dönüştüğü kritik bir dönemde gelmektedir.

Çalışma, 2025 yılının Çin'in baskı yöntemlerinde niteliksel bir değişime sahne olduğunu vurguluyor; yetkililer geleneksel bürokratik denetimden yapay zeka ve otomatik gözetime dayalı entegre bir sisteme geçiş yaparak tüm bölgenin istikrarını tehlikeye atmaktadır [Uyghur Times](https://uyghurtimes.com/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/).

Jeopolitik Dönüşüm: "Orta Koridor"un Atan Kalbi Olarak Doğu Türkistan

Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin çalışması, bölgenin stratejik konumunun onu uluslararası bağlantı projelerinin, özellikle de Çin'i Orta Asya ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayan "Orta Koridor"un (Middle Corridor) merkezi haline getirdiğine işaret ediyor. 2026 yılı itibarıyla bu koridor, geleneksel ticaret yollarındaki aksamaları aşmak için stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir [The Astana Times](https://astanatimes.com/2025/02/ots-secretary-general-2025-will-be-year-of-deeper-integration-among-turkic-states/).

İslami jeopolitik perspektiften bakıldığında çalışma, Çin'in Doğu Türkistan'ı sağlam bir ekonomik ve askeri üsse dönüştürmeye çalıştığını ve bunun da ona Müslüman Orta Asya ülkeleri üzerinde benzeri görülmemiş bir nüfuz sağladığını savunuyor. Bu genişleme sadece enerji kaynaklarını güvence altına almayı değil, aynı zamanda bölgenin İslami kimliğini kapsamlı bir "Çinlileştirme" lehine marjinalleştiren yeni bir jeopolitik gerçeklik yaratmayı hedefliyor. Çalışma, bölgenin istikrarının yerli halkların haklarına duyulan saygıya bağlı olduğu ve tarihi adaletsizliklerin görmezden gelinmesinin kaçınılmaz olarak küresel enerji yollarının güvenliğini sarsabilecek toplumsal patlamalara yol açacağı konusunda uyarıyor [SpecialEurasia](https://www.specialeurasia.com/2025/12/21/central-asia-geopolitical-risk-2026/).

Kimlik Savaşı: "İslam'ın Çinlileştirilmesi" ve İnanç Mirasının Yok Edilmesi

Çalışma, Doğu Türkistan'da "İslam'a karşı topyekûn savaş" olarak tanımladığı duruma geniş yer ayırmıştır. 2026 başı itibarıyla belgelenen verilere göre, Çinli yetkililer İslami sembolleri yok etme politikasını sürdürmüş; raporlar 16.000'den fazla cami ve dini tesisin yıkıldığını veya kapatıldığını göstermektedir [Uyghur Congress](https://www.uyghurcongress.org/en/munich-declaration-of-the-east-turkistan-uyghur-national-summit-uyghur-youth-summit-of-2025/).

Araştırmacı Zehranur Ertik, yıllık endeks sunumunda 2025 yılının günlük dini pratiklerin suç sayılmasında bir tırmanışa tanık olduğunu, namaz kılmanın, oruç tutmanın ve hatta Kur'an-ı Kerim bulundurmanın "aşırıcılık" kanıtı olarak sınıflandırıldığını ortaya koymuştur [Turkistan Press](https://turkistanpress.com/ar/news-details/2025-human-rights-report-on-east-turkistan-situation-presented/4567). Bu politikalar sadece bireyleri hedef almakla kalmıyor, aynı zamanda Doğu Türkistanlı Müslümanlar ile İslam ümmetinin geri kalanı arasındaki manevi bağı koparmayı amaçlıyor; bu da inancın gerektirdiği İslami dayanışma ilkelerine yönelik açık bir meydan okumayı temsil ediyor.

2026 Dijital Baskısı: Yapay Zeka Destekli Büyük Hapishane

Doğu Türkistan Araştırma Merkezi'nin çalışmasında ortaya koyduğu en çarpıcı unsurlardan biri, dijital gözetim sisteminin gelişimidir. 2025 yılında Çin, siyasi muhalefetin veya dini kimliğe bağlılığın herhangi bir belirtisini önceden tahmin etmek için toplumsal davranışları analiz eden yapay zeka algoritmalarını kullanarak "öngörücü gözetim" aşamasına geçmiştir [Uyghur Times](https://uyghurtimes.com/east-turkistan-human-rights-violations-index-2025-released-in-istanbul/).

Çalışmanın "Dijital Gulag" olarak adlandırdığı bu dijital sistem, Doğu Türkistan'daki şehirleri açık hava hapishanelerine dönüştürmüş, bireylerin hareketleri Komünist Parti'ye olan sadakatlerine bağlı "sosyal kredi puanları" temelinde kısıtlanmıştır. Çalışma, bu baskıcı modelin diğer ülkelere ihraç edilmeye başlandığını, bunun da İslam dünyasında ve ötesinde genel özgürlükleri tehdit ettiğini ve Doğu Türkistan'ı uluslararası denetim eksikliğinde toplumların ne hale gelebileceğine dair korkunç bir model kıldığını vurguluyor [Human Rights Watch](https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/china).

Türk Devletleri Teşkilatı: Milli Dayanışma ve Jeopolitik Baskılar Arasında

Çalışma, **Türk Devletleri Teşkilatı**'nın (TDT) büyüyen rolüne ve Doğu Türkistan meselesi üzerindeki etkisine de değinmiştir. 2025 yılında teşkilat, Çin ve Rusya gibi büyük güçlerle iş birliğini güçlendirmek için "TDT+" formatını başlatmış, bu da ekonomik çıkarlar ile milli ve dini bağlar arasında hassas bir denge durumu yaratmıştır [1520 International](https://1520international.com/ots-plus-format-cooperation-russia-china/).

Çalışma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki Türkiye'nin, Türk halklarının haklarının korunması gerektiğini vurgulayarak teşkilatı bölgesel istikrarın sağlanmasında daha etkin bir rol oynamaya itmeye çalıştığını belirtiyor [Türkiye Today](https://www.turkiyetoday.com/politics/turkish-president-calls-for-turkic-states-to-play-stronger-role-in-regional-security-6789/). Ancak çalışma, Çin'in ekonomik vaatlerinin peşinden gitmenin teşkilatın Doğu Türkistan meselesine yönelik birleşik duruşunu zayıflatabileceği konusunda uyarıda bulunarak, jeopolitik çıkarlar ile ahlaki ilkeleri dengeleyen ortak bir Türk-İslam stratejisi çağrısında bulunuyor.

Uluslararası Yansımalar: Küresel Bir Çatışma Odağı Olarak Doğu Türkistan

Uluslararası düzeyde merkez, Doğu Türkistan meselesinin ABD-Çin rekabetinde kilit bir araç haline geldiğini teyit ediyor. 2025 yılında, bölgedeki zorla çalıştırma faaliyetlerine karışan şirketlere yaptırım öngören yeni uluslararası yasalar kabul edilmiştir [Human Rights Watch](https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/china).

Çalışma, Çin'in baskıcı politikalarına devam etmesinin onu uluslararası alanda izole edebileceği, bunun da özellikle Doğu Türkistan'dan çıkarılan kaynaklara büyük ölçüde bağımlı olan teknoloji ve yenilenebilir enerji sektörlerinde küresel tedarik zincirlerini olumsuz etkileyeceği konusunda uyarıyor. Ümmet perspektifinden bakıldığında çalışma, bu çatışmanın İslam ülkelerine, iki kutuptan birine tam bağımlı hale gelmeden Müslümanların haklarını güvence altına alan adil bir arabulucu rolü oynama fırsatı sunduğunu savunuyor [Trends Research](https://trendsresearch.org/insight/political-strategic-economic-prospects-2026/).

Öneriler ve Sonuç: Kapsamlı Bir İslami Stratejiye Doğru

Doğu Türkistan Araştırma Merkezi, sessiz kalmanın artık stratejik bir seçenek olmadığını vurgulayarak İslam dünyasındaki karar vericilere yönelik bir dizi öneriyle çalışmasını sonlandırdı. Çalışma şunları talep etti: 1. **İslami Diplomasinin Etkinleştirilmesi:** Bölgeye bağımsız uluslararası gözlemcilerin erişimi için İslam İşbirliği Teşkilatı aracılığıyla baskı yapılması [IHH](https://ihh.org.tr/en/news/ihh-releases-new-report-on-east-turkestan). 2. **Belgeleme ve Arşivleme:** İhlallerin belgelenmesi ve ümmetin bu bölgedeki tarihi haklarının kaybolmamasının sağlanması için araştırma kurumlarının desteklenmesi [Turkistan Press](https://turkistanpress.com/ar/news-details/2025-human-rights-report-on-east-turkistan-situation-presented/4567). 3. **Ekonomik Bağımsızlık:** Doğu Türkistan'ın İslami kimliğinin silinmesine katkıda bulunan projelere olan bağımlılığın azaltılması.

2026 yılı çalışmasının gösterdiği gibi, Doğu Türkistan meselesi İslam ümmetinin onuru ve evlatlarını koruma yeteneği için gerçek bir sınavdır. Bölgesel ve uluslararası istikrar baskı ve zorunlu göçle değil, adaletle ve Doğu Türkistan halkının köklü İslami kimliği altında onurlu ve özgürce yaşama konusundaki meşru haklarının tanınmasıyla sağlanacaktır [East Turkistan Government in Exile](https://east-turkistan.net/etge-marks-76-years-of-chinas-occupation-of-east-turkistan/).