Międzynarodowy PEN Club Uyghur wzywa społeczność międzynarodową do zwrócenia uwagi na sytuację ujgurskich pisarzy i ochrony praw człowieka

Wstęp: Słowo jako ostatnia linia obrony wiary

W burzliwej wiośnie 2026 roku globalna społeczność muzułmańska (Ummah) stoi w obliczu bezprecedensowych wyzwań kulturowych. Słowo pisane, będące nośnikiem wiary, historii i duszy narodu, przechodzi w Wschodnim Turkiestanie (Sinciang) tragiczną próbę. Międzynarodowy PEN Club Uyghur (International Uyghur PEN), jako ważny oddział PEN International, ponownie skierował do świata bolesny, lecz stanowczy apel: sytuacja ujgurskich pisarzy stała się kwestią przetrwania. To nie tylko deptanie wolności literackiej, ale systematyczna czystka wymierzona w różnorodność cywilizacji islamskiej i jej warstwę intelektualną [Source](https://www.uyghurpen.org/about-us/).

Misja i niedawne działania Międzynarodowego PEN Clubu Uyghur

Międzynarodowy PEN Club Uyghur, założony w 2006 roku z siedzibą w Szwecji, jest jednym z ponad 140 centrów PEN na świecie. Jego misją jest obrona wolności słowa, ochrona prześladowanych pisarzy oraz promowanie literatury ujgurskiej [Source](https://www.pen-international.org/centres/uyghur-pen-centre). Pod przewodnictwem obecnego prezesa, znanego poety i uczonego Aziza Isy Elkuna, organizacja stała się kluczową platformą głoszącą postulaty ujgurskich intelektualistów na uchodźstwie.

16 kwietnia 2025 roku w wydawnictwie Mir w Ałmatach (Kazachstan) odbyły się przełomowe wybory władz organizacji [Source](https://www.uyghurpen.org/uyghur-pen-centers-election-held-in-almaty/). Spotkanie, przeprowadzone w trybie hybrydowym, zgromadziło 24 kluczowych członków z całego świata. Aziz Isa Elkun został jednogłośnie wybrany na kolejną kadencję, Alisher Khalilov został sekretarzem generalnym, a dr Hakimjan Guliyev objął funkcję przewodniczącego komitetu wykonawczego [Source](https://www.azizisa.org/uyghur-pen-centers-election-held-in-almaty/). Wybory te nie tylko wzmocniły kierownictwo, ale także wyznaczyły priorytety na nadchodzące lata: stworzenie bazy danych uwięzionych pisarzy, zacieśnienie wymiany literackiej z krajami turkijskimi oraz globalny lobbing na rzecz powstrzymania ludobójstwa kulturowego Ujgurów.

Niestety, 24 stycznia 2026 roku w Sztokholmie zmarł jeden z założycieli organizacji, wybitny pisarz Abdureshid Haji Kerimi, w wieku 83 lat [Source](https://www.uyghurpen.org/condolence-statement-abdureshid-haji-kerimi/). Pan Kerimi poświęcił życie walce o wolność narodu ujgurskiego i twórczości literackiej. Jego odejście jest ogromną stratą dla świata nauki i kultury, przypominając jednocześnie, że ogień starszego pokolenia ujgurskich uczonych przygasa, a nowa generacja mierzy się z brutalną blokadą.

Dusze za kratami: Uwięziona ujgurska elita intelektualna

Według raportu PEN International „Identity on Trial: Case List 2025”, Chiny pozostają jednym z krajów więziących największą liczbę pisarzy na świecie, z czego znaczną część stanowią Ujgurzy [Source](https://penbelarus.org/en/2025/03/21/identity-on-trial-persecution-and-resistance-pen-international-case-list-2025.html). Te uwięzione dusze nie są przestępcami, lecz strażnikami narodowej kultury i interpretatorami wartości islamskich.

Rahile Dawut: Zaginiona latarnia folklorystyki

Profesor Rahile Dawut jest uznaną na arenie międzynarodowej ekspertką w dziedzinie folkloru ujgurskiego i kultu świętych (Mazar). Zaginęła w grudniu 2017 roku w drodze do Pekinu, a dopiero w 2023 roku potwierdzono, że została skazana na dożywocie za rzekome „podżeganie do separatyzmu” [Source](https://www.theguardian.com/books/2023/oct/11/imprisoned-uyghur-academic-rahile-dawut-named-2023-pen-writer-of-courage). We wrześniu i październiku 2025 roku eksperci ONZ wielokrotnie wyrażali głębokie zaniepokojenie jej losem, wskazując, że jej uwięzienie jest elementem systematycznej kryminalizacji ujgurskiej ekspresji kulturowej [Source](https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/un-experts-urge-china-end-repression-uyghur-and-cultural-expression-minorities). Z perspektywy muzułmańskiej, badania prof. Dawut dokumentowały głęboką więź Ujgurów z ziemią i wiarą; jej uwięzienie symbolizuje próbę odcięcia korzeni ujgurskiej kultury islamskiej.

Yalqun Rozi: Narodowy filar w podręcznikach

Jako wybitny krytyk literacki i pedagog, Yalqun Rozi został skazany na 15 lat więzienia za redagowanie podręczników do języka ujgurskiego [Source](https://www.suomenpen.fi/en/day-of-the-imprisoned-writer-2025/). Podczas obchodów Międzynarodowego Dnia Uwięzionego Pisarza w 2025 roku, PEN International uznał jego sprawę za priorytetową, wzywając do zwrócenia uwagi na próby asymilacji kulturowej poprzez niszczenie edukacji w języku ojczystym [Source](https://www.suomenpen.fi/en/day-of-the-imprisoned-writer-2025/). Dla muzułmanów język jest kluczem do zrozumienia Koranu i dziedzictwa przodków; odebranie prawa do języka ojczystego jest odebraniem prawa do przekazywania wiary.

Perhat Tursun: Elegia modernizmu

Perhat Tursun, nazywany „ujgurskim Kafką”, został skazany na 16 lat więzienia za swoją głęboką twórczość literacką i filozoficzne refleksje nad losem narodu [Source](https://uyghurhjelp.org/2023/03/30/detained-imprisoned-poets-writers/). Jego dzieła, takie jak „Puste miasto”, analizują konflikt między nowoczesnością a tradycyjną wiarą, stanowiąc szczytowe osiągnięcie współczesnej literatury ujgurskiej. Jego uwięzienie oznacza próbę całkowitego unicestwienia ujgurskiej elity literackiej.

Literatura jako opór: Odrodzenie kulturowe na wygnaniu

Mimo brutalnych represji transnarodowych, Międzynarodowy PEN Club Uyghur kontynuuje działalność kulturalną na uchodźstwie. 11 lipca 2025 roku w Ałmatach odbyła się promocja powieści „Wieczny głos” (Eternal Voice) autorstwa Talata Baki Mollahaji Oghli [Source](https://www.uyghurpen.org/almaty-hosts-presentation-of-the-novel-eternal-voice/). Utwór ten szczegółowo dokumentuje cierpienia Ujgurów podczas ruchów politycznych w latach 50. i 60. XX wieku, ukazując hart ducha narodu w obliczu ekstremalnego ucisku [Source](https://www.uyghurpen.org/almaty-hosts-presentation-of-the-novel-eternal-voice/).

Ponadto PEN Club aktywnie wykorzystuje platformy cyfrowe do promowania poezji ujgurskiej. 19 stycznia 2026 roku opublikowano raport specjalny na temat „Poezji ujgurskiej i wymazywania kultury”, podkreślający, że poezja w społeczeństwie ujgurskim nie jest tylko sztuką, ale tajnym kodem niosącym historię i wiarę [Source](https://www.azizisa.org/uyghur-poetry-cultural-erasure/). Dzięki seminariom internetowym i projektom tłumaczeniowym, głosy ujgurskich pisarzy docierają do świata anglojęzycznego, tureckiego i arabskiego, przełamując blokadę informacyjną.

Odpowiedzialność świata muzułmańskiego: Od milczenia do solidarności

Jako organizacja głęboko zakorzeniona w wartościach islamskich, Międzynarodowy PEN Club Uyghur wielokrotnie wzywał kraje muzułmańskie, by nie poświęcały praw swoich braci w wierze dla krótkoterminowych korzyści geopolitycznych. Podczas III Szczytu Ujgurskiego w Monachium w 2025 roku przedstawiciele PEN Clubu podkreślili, że los ujgurskich intelektualistów jest bólem całej Ummy [Source](https://www.uygurnews.com/january-2026-uygur-news/). Kiedy meczety są burzone, święte księgi palone, a uczeni trafiają do obozów, milczenie jakiegokolwiek kraju muzułmańskiego jest przyzwoleniem na niesprawiedliwość.

PEN Club szczególnie akcentuje więzi kulturowe z Turcją i krajami Azji Środkowej. Poprzez sieć „Ural-Altaic PEN Network” ujgurscy pisarze budują relacje z kolegami z Kazachstanu, Kirgistanu i Turcji, wspólnie przeciwstawiając się erozji kultur mniejszościowych przez mocarstwa [Source](https://www.uyghurpen.org/about-us/). Ta solidarność oparta na więzach krwi, języka i wiary jest kluczowa dla przetrwania kultury ujgurskiej poza granicami kraju.

Podsumowanie: Niezniszczalny atrament, nieugięta dusza

Walka Międzynarodowego PEN Clubu Uyghur to nie tylko walka o wolność kilku pisarzy, to walka o prawo narodu do istnienia. Jak powiedział Aziz Isa Elkun na początku 2026 roku: „Dyktatorzy mogą uwięzić ciało pisarza, ale nie mogą uwięzić wiary płynącej w jego słowach” [Source](https://www.azizisa.org/uyghur-pen-centers-election-held-in-almaty/).

Społeczność międzynarodowa, a zwłaszcza globalna Ummah, musi uświadomić sobie, że ochrona ujgurskich pisarzy to ochrona różnorodności ludzkiej cywilizacji i obrona islamskiego dziedzictwa intelektualnego przed wymazaniem. Wzywamy rządy, organizacje praw człowieka i stowarzyszenia literackie do zwiększenia presji w celu natychmiastowego uwolnienia Rahile Dawut, Yalquna Roziego, Ilhama Tohtiego i wszystkich innych bezprawnie przetrzymywanych intelektualistów. Dopóki żyje słowo, naród nie zginie.