
Budowa minbaru: drzwi, schody, podest i baldachim
Zobacz, jak rozpoznać drzwi, stopnie, boczne panele i baldachim minbaru na przykładach z Kairuanu, Marrakeszu oraz dokumentacji muzealnej.
Zachowane obiekty dają różne informacje w zależności od stanu, w jakim przetrwały. Cały minbar ukazuje powiązanie wejścia, schodów i górnej konstrukcji. Na skrzydłach drzwi przechowywanych osobno można z bliska przyjrzeć się pracy stolarza. Gdy zachowała się tylko jedna rzeźbiona deska, karta zbiorów może wskazać, czy znajdowała się na stopniu, czy przy bocznej krawędzi. Poniższe przykłady pokazują części zachowane, elementy uzupełnione podczas konserwacji i formy udokumentowane dawnymi fotografiami.
Od wejścia po schodach pod baldachim
Drewniany minbar w Victoria and Albert Museum pozwala zobaczyć całą formę. W karcie obiektu 1050–1869 opisano dwuskrzydłowe drzwi pod fryzem z mukarnas. Za drzwiami znajduje się siedem stopni prowadzących na mały podest pod cebulastą kopułą. Z boku widać trójkątne panele wypełniające przestrzeń pod linią wznoszących się schodów. Nawet jeśli na fotografii słabo widać poszczególne stopnie, drzwi i ukośna krawędź paneli pozwalają prześledzić ich przebieg. Victoria and Albert Museum, minbar 1050–1869.
Muzeum datuje minbar na lata 1468–1496, czyli okres panowania mameluckiego sułtana Kajtbaja wymienionego w inskrypcjach. Prawdopodobnym miejscem wykonania jest Kair. Meczet, w którym kazalnica stała pierwotnie, pozostaje nieznany. Miejsce wykonania i pierwszego ustawienia odpowiadają na różne pytania o dzieje obiektu. Ozdobne skrzydła pozwalają rozpoznać wejście, kopuła wskazuje część górną, a inskrypcje pomagają ustalić datowanie. Nazwy związane z osobą wygłaszającą piątkowe kazanie wyjaśnia przewodnik po rolach imama, muezina i chatiba.
Karta zwraca też uwagę na szesnastoramienne gwiazdy i wielokąty na trójkątnych bokach. Wzór na skrzydłach drzwi jest gęstszy. Na zdjęciu detalu położenie i gęstość zdobień pomagają rozpoznać część kazalnicy, jeśli kadr obejmuje również krawędź panelu. Karta podaje też wymiary całego minbaru. Kazalnica mierzy 708 centymetrów wysokości, 113 szerokości i 304 głębokości. Głębokość łatwiej powiązać z biegiem schodów, patrząc na bok obiektu.
Jak czytać trójkątne boki minbaru Kutubijji
Prace nad minbarem związanym z meczetem Kutubijja w Marrakeszu rozpoczęto około 1137 roku w Kordobie. Almorawidzki władca Ali ibn Jusuf zamówił go do swego meczetu, w którym gromadzono się na piątkowych modlitwach. Po zajęciu Marrakeszu Almohadzi zachowali kazalnicę, która później służyła w Kutubijji. Zachowany zabytek udokumentowano w pałacu El Badi. Miasto wykonania, meczety, w których go używano, oraz miejsce przechowywania i konserwacji należą do różnych etapów jego historii. Metropolitan Museum of Art i marokańskie Ministerstwo Kultury, tom o konserwacji minbaru Kutubijji.
Marokańska karta opisuje ruchomą kazalnicę o ośmiu stopniach, zdobioną od wewnątrz i z zewnątrz. Na zdjęciu z boku prześledź pochyłą krawędź schodów, a potem przyjrzyj się dużemu układowi geometrycznemu poniżej. W niewielkich wielokątnych polach sieci znajdują się panele z rzeźbionymi motywami roślinnymi. Powierzchnia łączy dekorację z układanych fragmentów drewna z inkrustacją, między innymi z kości. Ujęcie całości pokazuje, jak wzór mieści się na trójkątnym boku. Zbliżenie ukazuje linie wzoru i drobne rzeźbione pola między nimi. Przewodnik po wzorach geometrycznych podpowiada, jak śledzić powracające linie i kształty. Pałac El Badi, karta minbaru Kutubijji.
Co konserwacja ujawniła pod stopniami
Kiedy konserwatorzy badali minbar Kutubijji, konstrukcja była przechylona. Mark D. Minor, uczestnik wspólnych prac, opisał deski z wcześniejszych napraw, które rozsuwały boki i utrzymywały kazalnicę w pochyleniu. Zespół udokumentował i zdjął te rozpory. Następnie dodał wewnętrzne wsporniki zamocowane za pomocą zdejmowanych zacisków. Fotografie sprzed prac i po nich pozwalają zobaczyć, jak zmiana niemal niewidoczna na zbliżeniu dekoracji wpłynęła na kształt i stabilność całego obiektu. Mark D. Minor, relacja uczestnika konserwacji minbaru Kutubijji.
Raport opisuje też uzupełnienie dwóch brakujących podstopnic u podstawy schodów. Podstopnica to pionowa część między dwoma sąsiednimi stopniami. Poziomą powierzchnię, na której stawia się stopę, nazywa się stopnicą. To rozróżnienie ułatwia czytanie zdjęć i opisów napraw. Uzupełniono dwa pionowe elementy. Wzmianka o wewnętrznych wspornikach dotyczy podparcia boków. Wskazanie konkretnych części daje dokładniejszy obraz prac niż sama data konserwacji.
Co pokazują osobne skrzydła i złożone na nowo wejścia
Metropolitan Museum of Art datuje parę skrzydeł 91.1.2064 na około 1325–1330 i przypuszcza, że pochodziła z meczetu Sajf ad-Dina Kawsuna w Kairze. Do wykonania skrzydeł użyto między innymi drewna różanego, określonego w karcie jako rosewood, i morwy. Inkrustacje zawierają kość słoniową i heban. W komentarzu audio konserwatorka opisuje ściśle spasowane elementy i zazębiające się połączenia. Materiały mogą dzięki nim rozszerzać się i kurczyć wraz ze zmianami wilgotności. Skrzydła świadczą o skali wejścia i zastosowanych technikach stolarskich. Do zbadania schodów i górnego podestu potrzebny jest przykład, w którym takie części zachowały się lub zostały udokumentowane. Metropolitan Museum of Art, para drzwi minbaru 91.1.2064.
Museum of Fine Arts w Bostonie przechowuje inne wejście, zestawione wokół elementów z końca XIV wieku. Według muzeum jeden panel z dwiema szesnastoramiennymi gwiazdami zajmuje dziś miejsce dwóch skrzydeł otwieranych do wewnątrz. Inskrypcja u dołu wskazuje, że co najmniej część wejścia mogła zostać wykonana w Kairze dla sułtana az-Zahira Barkuka. Zakres tego przypisania jest istotny, ponieważ widoczne dziś elementy połączono w późniejszym układzie. Museum of Fine Arts w Bostonie, opis konserwacji wejścia minbaru.
Analiza wykazała, że główna rama i dolna deska z inskrypcją są z sosny alepskiej. Datowanie sześciu próbek drewna dało przedział od połowy XIV do połowy XV wieku. Wyniki dotyczą drewna, z którego pobrano próbki. Zdjęcia rentgenowskie dostarczyły osobnych wskazówek co do sposobu mocowania dekoracji. Muzeum dopuszcza, że część płytek z kości słoniowej na panelu środkowym mogła pierwotnie należeć do boku minbaru. Wiek drewna i data montażu na obecnym miejscu odpowiadają na dwa odrębne pytania. Museum of Fine Arts w Bostonie, analiza drewna i zdjęcia rentgenowskie.
Jak umiejscowić fragment podstopnicy lub bocznego panelu
Muzeum Sztuki Islamu w Rakkadzie przechowuje fragment rzeźbionego drewna tekowego z minbaru Wielkiego Meczetu w Kairuanie. Karta BS 200 określa go jako część podstopnicy na szczycie schodów i datuje na lata 856–863. Fragment ma 64 centymetry długości i 5,5 centymetra szerokości. Na wąskiej desce wyrzeźbiono liście winorośli i kiście winogron. Według karty niektóre elementy zdjęto w związku z konserwacją około 1920 roku i przechowywano wraz z zabytkami meczetu. Przewodnik po Wielkim Meczecie w Kairuanie osadza minbar w układzie budynku. Muzeum Sztuki Islamu w Rakkadzie, rzeźbiony fragment BS 200.
Fragment 34.150.1 w Metropolitan Museum of Art pochodzi z boku innego minbaru. Tekowe drewno wyrzeźbiono i pomalowano w Jazdzie w 1151 roku. Muzeum podaje, że zleceniodawcą był Abu Bakr ibn Muhammad. Fragment ma 120,7 centymetra wysokości i 31,4 centymetra szerokości. Porównując go z wąską deską z Kairuanu, sprawdź, co każda karta mówi o miejscu montażu. Oba fragmenty są z drewna tekowego. Karta z Kairuanu wskazuje podstopnicę na szczycie schodów, a karta obiektu z Jazdu dotyczy boku kazalnicy. Metropolitan Museum of Art, fragment minbaru z Jazdu 34.150.1.
Gdy kształt zachowują dawne fotografie
XII-wieczny minbar zamówiony przez Nur ad-Dina w Aleppo daje inny rodzaj świadectwa. W katalogu wystawy o Jerozolimie przygotowanej przez Metropolitan Museum of Art Sylvia Auld opisuje trójkątną konstrukcję z drzwiami prowadzącymi do wewnętrznych schodów i baldachimem z mukarnas nad podestem. Zdjęcia sprzed pożaru w 1969 roku dokumentują kształt i dekorację drewnianej kazalnicy zniszczonej w meczecie Al-Aksa. Katalog reprodukuje dawne zdjęcie przypisywane Félixowi Bonfilsowi i pokazuje zwęglone części przechowywane w Muzeum Islamskim w Jerozolimie pod numerem 142/40. Wzmiankuje też późniejszą rekonstrukcję. Metropolitan Museum of Art, minbar Nur ad-Dina, s. 136–137 i pozycja 93.
Baldachim tej kazalnicy tworzą niewielkie komórki rozmieszczone stopniowo. W egzemplarzu Victoria and Albert Museum podest przykrywa cebulasta kopuła, a mukarnasy umieszczono nad wejściem. Najpierw sprawdź, gdzie znajdują się komórki. Mogą tworzyć fryz nad drzwiami, nakrywać podest albo występować w kilku miejscach jednej kazalnicy. Przewodnik po mukarnasach objaśnia ich geometrię w większej skali architektonicznej.
Jak oglądać minbar na fotografii lub na wystawie
Zacznij od zdjęcia, na którym widać podstawę i górną część. Znajdź przednie drzwi i sprawdź, w którą stronę biegną schody. Na ujęciu bocznym prześledź długą skośną krawędź w dół ku wejściu. U góry poszukaj podestu i sprawdź, co znajduje się nad nim. Może to być kopuła, baldachim lub inna konstrukcja. Gdy rozpoznasz, które miejsce zajmuje panel, obejrzyj rzeźbę i inkrustację w zbliżeniu.
Następnie przeczytaj podpis zdjęcia oraz kartę muzealną. Para skrzydeł, złożone na nowo wejście i boczny fragment dokumentują różne obszary. Przy zachowanym i konserwowanym obiekcie poszukaj raportu wskazującego części wymienione lub wzmocnione. Porównując dwa zdjęcia tej samej kazalnicy, sprawdź, czy pokazują zabytek, jego stan przed pracami lub po nich czy późniejszą rekonstrukcję. Podaj numer inwentarzowy, jeśli jest dostępny, aby czytelnik mógł odnaleźć ten sam obiekt i jego dokumentację.
Karty zbiorów i dokumentacja konserwatorska
- Victoria and Albert Museum, 1050–1869 opisuje podwójne drzwi, siedem stopni i podest pod kopułą.
- Tom o konserwacji minbaru Kutubijji zawiera rysunki konstrukcji, fotografie i opis prac.
- Pałac El Badi, minbar Kutubijji dokumentuje schody, dekorację i inskrypcje fundacyjne.
- Relacja Marka D. Minora opisuje podpory wewnętrzne i uzupełnione podstopnice.
- Metropolitan Museum of Art, 91.1.2064 udostępnia zdjęcia mameluckich skrzydeł i komentarz konserwatorki.
- Raport techniczny Museum of Fine Arts w Bostonie objaśnia identyfikację drewna, datowanie próbek i wykorzystanie zdjęć rentgenowskich.
- Rakkada, BS 200 określa fragment rzeźbionego drewna tekowego jako część podstopnicy minbaru z Kairuanu.
- Metropolitan Museum of Art, 34.150.1 dokumentuje rzeźbiony i malowany fragment boczny z Jazdu.
- Katalog wystawy o Jerozolimie Metropolitan Museum of Art opisuje minbar Nur ad-Dina i zachowane świadectwa.





