Co naprawdę przedstawia mapa świata al-Idrisiego z 1154 roku

Geografia przygotowana przez al-Idrisiego dla Rogera II, króla Sycylii, łączyła arabski opis świata z siedemdziesięcioma mapami regionalnymi. Rok 1154 odnosi się do średniowiecznego przedsięwzięcia; szerokie prostokątne obrazy krążące dziś w internecie zwykle pochodzą z późniejszych kopii albo nowoczesnych rekonstrukcji. W tej tradycji południe świadomie umieszczano u góry. Srebrny dysk opisywany w przekazach o zleceniu nie zachował się.

Zachowane rękopisy, późniejsze faksymilia i nowoczesne kompozyty przekazują geografię al-Idrisiego, ale są odmiennymi przedmiotami. Trzynastowieczna kopia, dziewiętnastowieczne faksymile i dwudziestowieczna rekonstrukcja Konrada Millera mają własne daty oraz historię. Napisy, braki i zmiany redakcyjne wpływają na to, co każde świadectwo rzeczywiście pokazuje.

Co obejmowało przedsięwzięcie

Element dzieła lub jego przekazu	Jakich informacji dostarcza	Czego sam nie ustala
Arabski tekst geograficzny, zwykle nazywany Nuzhat al-mushtaq lub Księgą Rogera	Opisy miejsc, dróg, odległości, produktów i społeczeństw	Czy autor odwiedził każde opisywane miejsce
Siedemdziesiąt map sekcyjnych w układzie siedem na dziesięć	System powiązania obrazów regionalnych z opisami	Czy każda zachowana kopia zawiera siedemdziesiąt map
Małe okrągłe mapy świata w niektórych rękopisach	Ogólny obraz świata w konkretnym rękopisie	Czy obraz jest dokładną kopią lub fotografią srebrnego dysku
Srebrny dysk kartograficzny opisywany w przekazach o zleceniu	Świadectwo przekazywanych informacji o materialnej stronie przedsięwzięcia	Jakie wymiary i rysunek można dziś zbadać na zachowanym przedmiocie
Późniejsze rękopisy i faksymilia	Świadectwa przekazujące średniowieczne dzieło	Bezpośredni wgląd w osobisty proces rysowania al-Idrisiego
Nowoczesne kompozyty mapy świata	Wygodny widok zestawiony z sekcji regionalnych	Czy jest to nietknięty prostokątny arkusz wykonany w 1154 roku

Tekst i mapy należy czytać razem, lecz przenoszą one różne rodzaje wiedzy. Rysunek może pokazać relacje między rzekami, wyspami i miastami. Fragment tekstu może objaśnić podróż, uprawę albo osadę w sposób niemożliwy do przekazania samym obrazem. Nowoczesny kompozyt ułatwia oglądanie całej geografii, często pozostawiając towarzyszący jej opis poza polem widzenia.

Al-Idrisi na dworze Rogera II

Muhammad al-Idrisi był muzułmańskim geografem XII wieku związanym z Ceutą, arabskim piśmiennictwem geograficznym i dworem Rogera II w Palermo. Około 1100 roku to zwyczajowo przyjmowana przybliżona data jego urodzenia. Pochodzenie i przekazywane podróże pomagają wyjaśnić związki dzieła z zachodnim Morzem Śródziemnym. Nie należy jednak zmieniać każdego epizodu z krótkiego biogramu w równie dobrze udokumentowaną podróż naocznego świadka.

Sycylia Rogera łączyła tradycje łacińskie, greckie i arabskie, leżąc między południową Europą a Afryką Północną. Rząd miał powody, aby szukać wiedzy o osadach, portach, drogach, rolnictwie i sąsiednich terytoriach. Katherine Jacka argumentuje, że zlecenie Księgi Rogera wpisywało się w królewski program władzy i ekspansji po 1139 roku. Jest to historyczna interpretacja okoliczności przedsięwzięcia, a nie zachowany rozkaz wyznaczający dokładny dzień zlecenia.

Znana data początku około 1138 lub 1139 roku wymaga więc zastrzeżenia. S. Maqbul Ahmad wskazuje, że żadne źródło pierwotne nie określa roku przybycia al-Idrisiego na Sycylię. Patronat umożliwił pracę, ale jej okoliczności nie dają się sprowadzić ani do samotnego wyczynu odkrywcy, ani do idealizowanego dworu pozbawionego podboju i nierówności władzy. Po śmierci Rogera II w 1154 roku jego następcą został Wilhelm I.

Dlaczego tekst arabski jest równie ważny jak obraz

Tytuł dzieła skraca się zwykle do Nuzhat al-mushtaq. Nazwa Księga Rogera wskazuje patrona, natomiast Tabula Rogeriana jest łacińską etykietą często przypisywaną przedstawieniu kartograficznemu. Nazwy te pomagają znaleźć rekordy i wydania. Nie sprawiają jednak, że długi tekst, mapy regionalne, okrągły widok ogólny i nowoczesny kompozyt stają się tym samym przedmiotem.

Geografia opisuje miasta, cieki wodne, góry, drogi, produkty, rolnictwo i terytoria polityczne. Te wiadomości interesują czytelnika pytającego, jak ludzie przemieszczali się i żyli. Miejsce portu w kolejności żeglugi bywa bardziej informacyjne niż podobieństwo jego wybrzeża do dzisiejszej mapy. Opis upraw albo towarów może ujawnić związek niewyjaśniony przez kolorowy obszar na rysunku.

Angielski przekład wydany przez Arc Humanities Press w 2024 roku pokazuje tę rozległość. Obejmuje przedmowę oraz wybrane opisy Sycylii, południowej Italii, Adriatyku i Ifrikiji. Wprowadza do znacznych części geografii, ale nie jest przekładem każdego regionu całego dzieła. Towarzyszące mapy pomagają śledzić opis; nie zastępują go.

Dla konkretnego miejsca użyteczną jednostką badania jest odpowiedni fragment tekstu wraz z sekcją mapy. Ich szczegóły nie muszą dokładnie się pokrywać. Określenie dzieła jako rękopiśmiennego systemu porządkowania wiedzy geograficznej objaśnia jego funkcję. Nie oznacza, że używało warstw współrzędnych czy metod wyszukiwania współczesnego cyfrowego GIS.

Jak siedem klimatów dało siedemdziesiąt sekcji

Zamieszkany świat podzielono na siedem szerokich pasów klimatycznych, a każdy z nich na dziesięć sekcji z zachodu na wschód. Powstał uporządkowany zestaw siedemdziesięciu jednostek regionalnych. Klimat oznacza tu kategorię odziedziczonego schematu geograficznego, a nie współczesną klasyfikację opadów, temperatur albo granic państwowych.

Układ odpowiadał również formie rękopisu. Czytelnik mógł przechodzić przez regiony wraz z ich opisami, zamiast rozkładać jeden olbrzymi arkusz. Kompozyt siedem na dziesięć zestawia sekcje w widok wygodny dla ściany, rozkładówki albo ekranu. Łączenie wymaga jednak wyborów dotyczących szwów, uszkodzonych szczegółów, pisowni i różnic między zachowanymi świadectwami.

Siedemdziesiąt to liczba przewidziana w konstrukcji, nie gwarancja zawartości każdej zachowanej kopii. Bibliothèque nationale de France (BnF) opisuje Arabe 2221 jako trzynastowieczny rękopis maghrebski i wymienia sześćdziesiąt osiem map. Brakującej lub niepełnej części jednego świadectwa nie można zmieniać w inną liczbę sekcji pierwotnego projektu. Z kolei pełna siatka na nowoczesnym obrazie nie dowodzi, że jeden średniowieczny rękopis zachował wszystkie sekcje w stanie nienaruszonym.

Okrągłe mapy ogólne stawiają odrębny problem liczenia. Występują w niektórych kopiach i porządkują świat inaczej niż siatka regionalna. Trzeba je identyfikować osobno, zamiast liczyć jako dodatkową prostokątną sekcję albo przedstawiać jako zachowany srebrny dysk. Znaczenie mają forma, miejsce w księdze i tożsamość rękopisu.

Jak czytać mapę z południem u góry

W znanej tradycji map al-Idrisiego południe znajduje się u góry, a północ u dołu. Wschód i zachód wypadają więc po innych stronach niż oczekiwane na współczesnej mapie z północą u góry. Zmienia się orientacja czytelnika. Nie oznacza to, że twórca przez pomyłkę umieścił kontynenty do góry nogami.

Objaśnienie rekonstrukcji Millera przygotowane przez Yale wiąże orientację południową z kierunkiem odczytywania pisma arabskiego. Napisy i mapę należy rozpatrywać jako zaprojektowaną stronę. Obrót obrazu może ułatwić współczesnemu odbiorcy rozpoznanie Morza Śródziemnego, zarazem odwracając litery od przewidzianej pozycji odczytu.

W historii reprodukcji mogą zatem współistnieć trzy orientacje: układ w danym rękopisie, układ wybrany w nowoczesnym wydaniu oraz obrót zastosowany przez bieżącego wydawcę lub stronę internetową. Oxford Cabinet opisuje reprodukcję z 1929 roku z nazwami zapisanymi alfabetem łacińskim i prezentacją północy u góry. Taki sposób wystawienia nie dowodzi, że wszystkie średniowieczne kopie miały tę orientację.

Czytelny podpis określa kierunek u góry i ujawnia obrót. Nauczyciel może pokazać obie orientacje, aby porównać wpływ konwencji na rozpoznawanie miejsc. Obrócony wariant powinien przy tym pozostać rozpoznawalny jako zmieniona prezentacja. Współczesna konwencja północna daje znajomy punkt odniesienia, nie uniwersalną regułę oceny każdej starszej mapy.

Który zachowany przedmiot oglądamy

Podpis pod obrazem często podaje jedną datę tam, gdzie trzeba kilku. Kompozycja dzieła, wykonanie rękopisu, wykonanie faksymile, nabycie przez instytucję i publikacja rekonstrukcji są osobnymi wydarzeniami. Poniższe rekordy pokazują, dlaczego należy zachować różnice.

Przedmiot określony w rekordzie	Podana data lub okres	Jak ją rozumieć
Rękopis BnF Arabe 2221 opisany w materiale dydaktycznym o Morzu Śródziemnym	XIII wiek, kopia maghrebska	Późniejsze świadectwo rękopiśmienne; dla tej kopii wymieniono 68 map
BnF, Carte générale du globe tirée d’El-Edrisi, sygnatura GE AA-2004	XIX-wieczne rękopiśmienne faksymile, nabyte w 1844 roku	Kopia oparta na Arabe 2221; nabycie nie jest średniowieczną datą kompozycji
Library of Congress, Charta Rogeriana, rekord 2007626789	Publikacja w Stuttgarcie w 1928 roku	Sześciarkuszowa rekonstrukcja Konrada Millera z północą u dołu
Towarzyszący rekonstrukcji Millera tytuł zapisany w katalogu	Wskazuje rekonstrukcję w 1927 roku	Data odtworzenia podana w tytule towarzyszącym publikacji
Reprodukcja w Oxford Cabinet	1929 rok	Pokrewna reprodukcja z nazwami w alfabecie łacińskim i prezentacją północy u góry

Faksymile BnF może wiernie przekazywać informacje starszego rękopisu, nie stając się samo średniowiecznym przedmiotem. Podobnie cyfrowa publikacja Biblioteki Kongresu udostępnia geografię, ale nie jest autografem. Tytuł katalogowy i identyfikator pozwalają ustalić, co naprawdę reprodukowano.

Daty 1927, 1928 i 1929 powinny więc pozostać przy swoich rekordach. Nie trzeba sprowadzać ich do jednej powszechnej daty dla wszystkich obrazów związanych z Millerem. Internetowy wycinek może pomijać tytuł lub informacje na marginesie, które identyfikują wydanie. Przed przygotowaniem podpisu warto wrócić do instytucjonalnego rekordu.

Co może powiedzieć zaginiony srebrny dysk

Przekazy o zleceniu opisują duży srebrny dysk kartograficzny i tablicę kreślarską. Żaden z tych przedmiotów nie zachował się. Ahmad odróżnia je od map sekcyjnych w księdze i zastrzega, że nie ma pewnego dowodu dla opowieści datującej utratę dysku na zamach stanu w 1160 lub 1161 roku.

Przekazana wiadomość o ciężarze, nowoczesne przeliczenie jednostek i pewny pomiar materialny to różne rodzaje twierdzeń. Efektowne wymiary czy opowieść o zniszczeniu powinny zachować przypisanie do źródła i niepewność. Nie zastąpią oględzin przedmiotu, którego nie można już zbadać.

Nowo narysowana srebrna płyta ilustruje obiekt znany z przekazu. Może pomóc wyjaśnić przedsięwzięcie, jeśli podpis określa ją jako rekonstrukcję. Okrągła mapa papierowa i prostokątny nowoczesny kompozyt nie mogą pełnić funkcji fotografii zaginionego dysku. Tekst oraz późniejsze świadectwa rękopiśmienne pozostają dostępną podstawą szczegółowego badania geografii.

Kompilacja to coś innego niż trasa jednego podróżnika

Al-Idrisi pracował w skali geograficznej znacznie przekraczającej jedną osobistą trasę. Dzieło łączyło wcześniejszą wiedzę geograficzną, relacje o drogach i miejscach, wiadomości dostępne na dworze oraz decyzje kompilatora o tym, jak materiały pasują do siebie. Własne doświadczenie należało do tej sieci; nie sprawiało, że każda opisana miejscowość była osobiście obejrzana.

Nazwy mogły docierać do kompilatora w różnych postaciach mówionych i pisanych. Trasę można było zapamiętać jako kolejność przystanków, liczbę dni żeglugi albo odległość w określonej jednostce. Jedna relacja o wyspie mogła podkreślać jej port, inna produkcję rolną. Zestawienie wiadomości wymagało porównywania i oceny, a niekiedy zachowywało rozbieżności zamiast je rozwiązywać.

Rozróżnienie staje się wyraźniejsze przy późniejszej relacji z podróży. Historia tego, jak wyprawy Ibn Battuty stały się Rihlą, oddziela podróżowanie od wspomnienia, opracowania na zlecenie dworu i przekazu rękopiśmiennego. Porównujemy tu rodzaje świadectw. Nie jest to dowód udziału Ibn Battuty w dwunastowiecznej księdze al-Idrisiego.

Opowieści o wysyłaniu ludzi, aby sprawdzali informacje geograficzne, również wymagają przypisania do źródła. Wyrażają zamiar porównywania wiadomości, ale relacja o takim zamiarze nie ustala niezależnie udokumentowanej wielkości ani zasięgu przedsięwzięcia terenowego. Księgę można czytać krytycznie bez zmieniania kompilacji we współczesną służbę pomiarową i bez odrzucania jej jako bezmyślnego kopiowania.

Dokładność zależy od zadawanego pytania

Nie ma użytecznej jednej wartości procentowej dokładności całego przedsięwzięcia. Położenie wyspy, kolejność portów, odległość drogowa, nazwa miasta i wiadomość o lokalnych produktach są osobnymi twierdzeniami. Każde trzeba sprawdzać za pomocą odpowiedniego świadectwa. Kształt obcy współczesnemu odbiorcy może zachowywać sensowną kolejność trasy; rozpoznawalny kontur może nadal zawierać niepewną identyfikację.

Badanie Wysp Brytyjskich autorstwa A. F. L. Beestona pokazuje problem regionalny. Publiczny wyciąg opisuje układ siedmiu klimatów i omawia zmiany wcześniejszych identyfikacji arabskich nazw miejscowych, z których część pozostaje sporna. Porównanie rękopisów ma znaczenie, ponieważ pisownia jednej kopii może prowadzić do innego proponowanego rozpoznania niż pisownia drugiej.

Morze Śródziemne i sąsiednie regiony często mają stosunkowo gęste nazwy i opisy. Gęstość nie jest jednak wszędzie jednakową precyzją. Odległość w tekście i pozycja na rysunku mogą wymagać różnych wyjaśnień. Historyczna nazwa może oznaczać osadę, region albo drogę, których nie da się prosto przypisać jednej współczesnej jednostce administracyjnej.

Osiągnięciem al-Idrisiego jest skala i organizacja wielkiej średniowiecznej kompilacji geograficznej. Szczegółowe obserwacje, odziedziczone opisy i błędy mogą istnieć w niej równocześnie. Twierdzenie, że była to najdokładniejsza mapa swojej epoki, staje się sprawdzalne dopiero wtedy, gdy porównanie określa region, inne świadectwa i mierzoną cechę.

Nazwy polityczne muszą zachować swój czas

Mapa średniowiecznej geografii nie powinna po cichu otrzymywać granic dzisiejszych państw. Nowoczesna nakładka pomaga znaleźć region, ale sama nakładka i jej data powinny pozostać widoczne jako dodatek. Nazwa miejsca ani opis geograficzny nie ustalają automatycznie zasięgu suwerenności jednego władcy.

Historia kalifatu Kordoby w latach 929–1031 daje przykład różnicy między końcem instytucji a długą historią regionu. Rok 1031, oznaczający rozpad kalifatu, poprzedza przedsięwzięcie al-Idrisiego z 1154 roku. Późniejsze obszary Iberii pod władzą muzułmańską zmieniały się przez okres państw taifa i dynastii północnoafrykańskich; XII wiek należał do tych przemian. Historii instytucji kordobańskiej nie można nanieść na mapę jako ustroju z 1154 roku albo trwałej granicy Al-Andalus. Koniec kalifatu nie oznaczał końca kultury regionu czy życia wszystkich jego mieszkańców.

Afryka Zachodnia dostarcza innego sprawdzianu chronologii. Historia powstania i rządów imperium Mali umieszcza konsolidację państwa w XIII wieku i wyjaśnia ograniczenia świadectw dotyczących ośrodków królewskich. Oznaczenie geografii z 1154 roku maksymalnym zasięgiem późniejszego imperium byłoby anachronizmem. Nie można też traktować spornej identyfikacji stolicy jako pewnego faktu kartograficznego XII wieku.

Współczesne mapy tematyczne wprowadzają jeszcze inne rozróżnienia. Opracowanie mapy świata islamu i populacji muzułmanów oddziela całkowitą liczbę osób, udział w ludności, większość religijną i członkostwo w OWI, podając rok odniesienia danych. Są to współczesne miary. Żadna nie stanowi gotowej warstwy średniowiecznej władzy politycznej, a dzisiejsza mapa ludności nie określa struktury religijnej osady z XII wieku.

Co różnice rękopisów zmieniają w interpretacji

Zachowane świadectwa obejmują kopie wykonane po życiu al-Idrisiego. Różnią się kompletnością, pisownią, kolorem, rysunkiem i układem. Brakujące karty, uszkodzenia, ponowne oprawianie oraz decyzje kopistów wpływają na to, co widzi czytelnik konkretnego rękopisu. Dlatego obraz powinien zostać powiązany z rękopisem lub wydaniem, zanim jego szczegóły zaczną służyć jako dowód.

Jest to szczególnie istotne dla zestawionej mapy świata. Redaktor rekonstrukcji może korzystać z więcej niż jednego świadectwa albo wybierać odczyt tam, gdzie kopie się różnią. Gotowy obraz może wyglądać bardziej jednolicie niż materiał, z którego go złożono. Czysty kontur jest cechą prezentacji, nie dowodem jednakowej kompletności wiadomości o wszystkich regionach.

Katalog biblioteczny jest właściwym punktem wyjścia dla sygnatury, opisu materialnego, nabycia i podanej daty obiektu. Nie rozstrzyga samodzielnie każdej identyfikacji nazwy miejscowej. Badanie regionalne może oceniać argument geograficzny, nie ustalając zarazem bieżącego statusu katalogowego każdej karty. Rekordy obiektów i interpretacje naukowe odpowiadają na różne pytania i najlepiej działają razem.

Przekaz rękopiśmienny uniemożliwia także prostą równość między najstarszym z wyglądu obrazem a najbardziej wiarygodnym odczytem. Późniejsza kopia może zachować przydatny szczegół nieobecny w uszkodzonym wcześniejszym świadectwie. Potrzebne jest porównanie: jaki element występuje, które kopie go zawierają i jak dobrze zgadza się z odpowiadającym mu opisem.

Dlaczego daty ukończenia trzeba przypisywać źródłom

Rok 1154 pozostaje zwyczajowym punktem odniesienia dla przedsięwzięcia Rogera. Ahmad podaje styczeń 1154 roku, odpowiadający miesiącowi szawwal 548 roku hidżry, dla ukończenia opisanego w przedmowie. Objaśnienie Biblioteki Kongresu również przedstawia dzieło jako geografię z 1154 roku. Te wiadomości dotyczą średniowiecznej kompozycji, nie daty zachowanego faksymile lub nowoczesnej rekonstrukcji.

Dostępne współczesne opisy nie są całkowicie zgodne. Publiczny wyciąg Beestona używa 1153 roku, natomiast opis przekładu z 2024 roku w Arc Humanities Press podaje ukończenie około 1157. Są to identyfikowalne opublikowane wypowiedzi. Należy pokazać różnice z przypisaniem do autorów, zamiast godzić je przez wymyślenie konkretnej kolejności redakcji lub publikacji, której dostępne materiały nie ustalają.

Rozróżnienie można zachować nawet w krótkiej chronologii: przybliżone narodziny około 1100 roku, zwyczajowo datowane zlecenie około 1138 lub 1139, główne ukończenie wiązane z 1154, późniejsze rękopisy, dziewiętnastowieczne faksymile BnF i nabycie w 1844 oraz osobno dokumentowane reprodukcje XX wieku. Wpisy przybliżone lub sporne powinny być wyraźnie odróżnione od dat nabycia czy publikacji podanych przez instytucję.

Jak sprawdzać efektowną tezę lub podpis

Twierdzenie, że obrócony kontur przedstawia Amerykę, Australię albo Antarktydę, wymaga czegoś więcej niż podobieństwa do współczesnej linii brzegowej. Przekonująca identyfikacja potrzebowałaby zgodnych nazw, objaśniającego tekstu, możliwej do prześledzenia historii rękopisu i świadectwa sposobu dotarcia informacji do kompilatora. Materiały zbadane tutaj nie ustalają takich identyfikacji. Rozciągnięcie kształtu, aż wyda się znajomy, nie dostarcza brakujących dowodów.

Ten sam sposób sprawdzania działa dla pozornie zwyczajnego podpisu. Określenie „mapa świata, 1154” nazywa historyczny projekt, ale może ukrywać fakt, że oglądany przedmiot jest publikacją Millera z 1928 roku. Bardziej użyteczny podpis identyfikuje instytucję i rekord, datę konkretnej kopii lub wydania, związek ze średniowiecznym dziełem, orientację obrazu oraz obrót czy dodane nazwy.

Dla regionalnego obrazu rękopiśmiennego należy podać sygnaturę i odpowiednie folio albo klimat i sekcję. Dla kompozytu trzeba wskazać rekonstruktora i wydanie. Jeżeli obraz pokolorowano na nowo, połączono lub pokryto granicami, zmianę należy ujawnić. Takie szczegóły pozwalają wrócić od obrazu do przedmiotu, zamiast traktować repostowaną ilustrację jako dowód dla niej samej.

Geografię al-Idrisiego najlepiej rozumieć przez związek tekstu, przedstawionych regionów i historii kopii. Ustalenie przedmiotu daje czytelnikowi mocniejszą podstawę do pytania, co mapa pokazuje, jak uporządkowano wiadomości i gdzie leżą ich ograniczenia.

Źródła

1. Library of Congress, Charta Rogeriana, rekord 2007626789. Katalog identyfikuje sześciarkuszową publikację Millera, datę 1928 i orientację południową; towarzyszący tytuł wskazuje rekonstrukcję w 1927. Wykorzystano go do oddzielenia wydania od średniowiecznego dzieła.
2. Library of Congress, The Islamic World Map of 1154. Publiczne objaśnienie instytucji wspiera zwyczajową identyfikację projektu z 1154 rokiem, organizację regionalną i rozróżnienie średniowiecznej geografii oraz obrazu Millera.
3. Bibliothèque nationale de France, Carte générale du globe tirée d’El-Edrisi. Rekord identyfikuje dziewiętnastowieczne rękopiśmienne faksymile oparte na Arabe 2221 i nabyte w 1844 roku. Nabycie zachowano jako zdarzenie odrębne od pierwotnej kompozycji.
4. Bibliothèque nationale de France, wyspy śródziemnomorskie w czwartym klimacie i drugiej sekcji. Krótki wpis określa Arabe 2221 jako trzynastowieczną kopię maghrebską z 68 mapami. Liczba opisuje to świadectwo, a nie zastępuje konstrukcji siedemdziesięciu sekcji.
5. S. Maqbul Ahmad, Cartography of al-Sharif al-Idrisi, w The History of Cartography. Strony 156–163 wspierają przypisane daty ukończenia i przybycia, formy rękopisów oraz zastrzeżenia dotyczące srebrnych przedmiotów. Sprawdzony zakres to te osiem stron, nie cały rozdział.
6. A. F. L. Beeston, Idrisi’s Account of the British Isles. Publiczny wyciąg wykorzystano dla regionalnego przykładu spornej identyfikacji nazw i porównania rękopisów. Podaną datę 1153 przypisano autorowi; nie korzystano z płatnego pełnego artykułu.
7. Katherine Jacka, The True Nature of His Lands, w Designing Norman Sicily. Kompletny publiczny opis rozdziału trzeciego wspiera argument autorki łączący zlecenie z programem politycznym Rogera po 1139 roku i szczegółowym opisem Sycylii. Nie deklaruje się przeczytania pełnego rozdziału.
8. Arc Humanities Press, Al-Idrisi’s Norman Kingdom in the South. Opis wydawcy i spis treści ustalają wybrany zakres angielskiego przekładu z 2024 roku oraz podawaną datę ukończenia około 1157. Nie ustanawiają konkretnego ciągu późniejszych redakcji.
9. Yale University, Al-Idrisi’s Map, 1154. Publiczne objaśnienie wykorzystano dla rekonstrukcji Millera i związku orientacji południowej z pismem arabskim. Nie oparto na nim twierdzeń biograficznych.
10. University of Oxford Cabinet, Tabula Rogeriana. Krótki opis przedmiotu identyfikuje reprodukcję z 1929 roku, nazwy alfabetem łacińskim i prezentację północną. Potraktowano go jako rekord tej reprodukcji, nie wspólną datę wszystkich nowoczesnych kompozytów.