Ilham Tohti is een prominente Oeigoerse econoom, publiek intellectueel en mensenrechtenverdediger die momenteel een levenslange gevangenisstraf uitzit in China. Hij was professor economie aan de Minzu Universiteit (voorheen de Centrale Universiteit voor Nationaliteiten) in Peking, waar hij zich richtte op onderzoek naar de relaties tussen Oeigoeren en Han-Chinezen en pleitte voor de uitvoering van wetten op regionale autonomie in China.
Tohti wees separatisme en geweld consequent af en promootte in plaats daarvan vreedzame dialoog, verzoening en begrip tussen Oeigoeren en de Han-Chinese bevolking. In 2006 richtte hij de website "Uighur Online" (Uighurbiz.net) op, een tweetalig platform dat een forum bood voor discussie over sociale en economische kwesties die de Oeigoerse gemeenschap aangaan. Via dit platform bekritiseerde hij het overheidsbeleid in de Autonome Regio Xinjiang, met name op het gebied van werkgelegenheid, taalrechten en cultureel behoud.
Tohti werd op 15 januari 2014 gearresteerd en enkele maanden in volledige isolatie vastgehouden. In september 2014 werd hij, na een tweedaags proces dat achter gesloten deuren plaatsvond, veroordeeld voor "separatisme" en kreeg hij een levenslange gevangenisstraf. De Chinese regering beschuldigde hem ervan zijn platform te gebruiken om extremisme te bevorderen, een bewering die door internationale mensenrechtenorganisaties en aanhangers op grote schaal als onjuist is afgedaan; zij bestempelden zijn proces als een politiek gemotiveerde vervolging die erop gericht was een gematigde, vreedzame stem het zwijgen op te leggen.
Ondanks zijn gevangenschap heeft Ilham Tohti aanzienlijke internationale erkenning gekregen voor zijn geweldloze inspanningen om etnische kloven te overbruggen. Hij ontving in 2019 de Sacharovprijs van het Europees Parlement voor zijn "onvermoeibare inzet om de dialoog en het begrip tussen Oeigoeren en andere Chinezen te bevorderen". Hij heeft ook de PEN/Barbara Goldsmith Freedom to Write Award (2014), de Martin Ennals Award for Human Rights Defenders (2016), de Liberal International Prize for Freedom (2017) en de Weimar Human Rights Prize (2017) ontvangen. Hij is meermaals genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede.
Zijn zaak is symbool komen te staan voor het bredere harde optreden tegen Oeigoerse intellectuelen en gematigde stemmen in de regio Xinjiang, wat aanhoudende aandacht trekt van overheden, internationale organisaties en mensenrechtenverdedigers wereldwijd.