Internationale Uyghurse PEN-club roept internationale gemeenschap op tot aandacht voor de status van de Uyghurse literatuur en versterking van de bescherming van culturele rechten van schrijvers in ballingschap

Inleiding: Een strijd voor beschaving onder de pen

In de 21e eeuw, terwijl globaliseringsprocessen proberen culturele verschillen weg te vagen, wordt een oude en schitterende beschaving – de Uyghurse beschaving – geconfronteerd met een ongekende overlevingscrisis. Als drager van de ziel van deze beschaving staat de Uyghurse literatuur op de rand van systematische uitwissing. In februari 2026 deed de Internationale Uyghurse PEN-club (International Uyghur PEN Center) opnieuw een dringende oproep aan de wereldgemeenschap, en in het bijzonder aan de wereldwijde moslimgemeenschap (Ummah), om aandacht te besteden aan de tragische situatie van Uyghurse schrijvers en concrete actie te ondernemen om de culturele rechten van schrijvers in ballingschap te beschermen. Dit is niet alleen een strijd voor de vrijheid van meningsuiting, maar ook een strijd voor het behoud van islamitisch cultureel erfgoed en het nationale geheugen.

Zielen in de gevangenis: De gevangen Uyghurse intellectuele elite

Volgens de laatste statistieken van de Internationale Uyghurse PEN-club en relevante mensenrechtenorganisaties zijn sinds 2017 meer dan 500 Uyghurse intellectuelen, schrijvers, dichters en kunstenaars illegaal vastgehouden of veroordeeld [Uyghur PEN]. Onder deze gevangen zielen bevinden zich grootheden van de hedendaagse Uyghurse literatuur en bewakers van de nationale cultuur.

Een van de meest schrijnende gevallen is dat van de beroemde antropologe en expert op het gebied van Uyghurse folklore, professor Rahile Dawut. In 2023 werd bevestigd dat zij tot een levenslange gevangenisstraf is veroordeeld op beschuldiging van zogenaamde "gevaar voor de staatsveiligheid" [PEN International]. Eind 2025 is haar exacte verblijfplaats, ondanks herhaalde internationale oproepen, nog steeds onbekend [House.gov]. Professor Rahile wijdde haar leven aan het documenteren van de Mazar-cultuur en volkstradities van de Uyghuren, die diep beïnvloed zijn door het islamitische soefisme en de kern vormen van de Uyghurse identiteit. Haar veroordeling is in wezen een veroordeling van de fundamenten van het Uyghurse volk.

Daarnaast werd de bekende modernistische schrijver Perhat Tursun tot een zware straf van 16 jaar veroordeeld vanwege zijn literaire werk [Uyghur Hjelp]. In zijn werken, zoals "The Backstreets", verkent hij met diepe filosofische reflectie de existentiële dilemma's van Uyghuren in de moderne samenleving. Ook Ilham Tohti, lid van de Uyghurse PEN-club en gerenommeerd econoom, bevindt zich tien jaar na zijn veroordeling tot levenslang nog steeds in volledige isolatie [PEN America]. De afwezigheid van deze schrijvers heeft de hemel van de Uyghurse literatuur beroofd van haar helderste sterren.

Culturele genocide: Van boekverbrandingen tot taalverboden

De Internationale Uyghurse PEN-club stelt in haar jaarverslag van 2025 dat de beroving van culturele rechten zich niet alleen uit in de opsluiting van individuen, maar ook in de vernietiging van het culturele ecosysteem van een heel volk [Uyghur Hjelp]. In Oost-Turkestan (Xinjiang) worden Uyghurse boeken op grote schaal uit de schappen gehaald en zelfs in het openbaar verbrand. Deze boeken omvatten een grote hoeveelheid klassieke literatuur, religieuze werken en historisch onderzoek.

Nog vernietigender is de systematische afschaffing van onderwijs in de moedertaal. De autoriteiten dringen de Uyghurse taal uit het onderwijssysteem via het zogenaamde "tweetalig onderwijs"-beleid. Voor moslims is taal niet alleen een communicatiemiddel, maar ook een medium voor het overdragen van het geloof en de geest van de Koran. Wanneer de jonge generatie de geschriften van hun voorouders niet meer kan lezen, wordt de band met de islamitische beschaving gewelddadig doorgesneden. VN-experts uitten in een verklaring van januari 2026 hun diepe bezorgdheid hierover en stelden dat deze gedwongen culturele hervorming een ernstige schending is van internationale mensenrechtennormen [OHCHR].

Standhouden in ballingschap: De missie van de Internationale Uyghurse PEN-club

Ondanks de harde onderdrukking is de Internationale Uyghurse PEN-club uitgegroeid tot het laatste bolwerk van de Uyghurse literatuur in het buitenland. Op 16 april 2025 hield de organisatie verkiezingen in Almaty, Kazachstan, waarbij Aziz Isa Elkun werd herkozen als voorzitter [Uyghur PEN]. Voorzitter Elkun benadrukte dat de kerntaak van de PEN-club is om "de stilte te doorbreken" en een stem te geven aan de tot zwijgen gebrachte landgenoten.

In ballingschap worden Uyghurse schrijvers geconfronteerd met een dubbele uitdaging: enerzijds de schaduw van transnationale repressie, waarbij autoriteiten proberen schrijvers in het buitenland het zwijgen op te leggen door familieleden in het thuisland te bedreigen; anderzijds de moeizame taak van culturele overdracht. Ondanks het gebrek aan een moedertaalomgeving en publicatiegelden, blijven schrijvers in ballingschap creëren. De Internationale Uyghurse PEN-club probeert via het "Online Revitaliseringsproject" en diverse literaire workshops een platform te bieden aan deze schrijvers en zet zich in voor de vertaling van Uyghurse literatuur in meerdere talen, zodat de wereld de klaagzang en de strijd van dit volk kan horen [Uyghur PEN].

In augustus 2025 organiseerde Uyghur Hjelp in Europa culturele workshops voor jongeren, gericht op het opleiden van een nieuwe generatie schrijvers in de Uyghurse taal [Uyghur Hjelp]. Deze inspanningen van "culturele Waqf" (cultureel algemeen nut) zijn cruciaal om ervoor te zorgen dat het vuur van de natie niet dooft.

De verantwoordelijkheid van de moslimwereld: Van stilte naar solidariteit

Vanuit het perspectief van islamitische waarden is het nastreven van rechtvaardigheid (Adl) en het beschermen van de onderdrukten (Mazlum) een religieuze plicht voor elke moslim. Het lijden van de Uyghurse schrijvers is de pijn van de gehele moslimgemeenschap (Ummah). Het is echter betreurenswaardig dat veel regeringen van moslimlanden, vanwege geopolitieke en economische belangen, hebben gezwegen over de Uyghurse kwestie of zelfs de onderdrukkers hebben verdedigd.

De Internationale Uyghurse PEN-club roept wereldwijde moslimintellectuelen en religieuze leiders op om wakker te worden. De Uyghurse literatuur bevat diepe islamitische wijsheid; van de "Kutadgu Bilig" tot moderne poëzie, alles weerspiegelt het streven naar waarheid en zorg voor de mensheid. Het beschermen van Uyghurse schrijvers is het beschermen van de diversiteit van de islamitische beschaving. In 2025 voerde het Center for Uyghur Studies (CUS) pleitbezorgingsactiviteiten uit in landen als Indonesië en Bosnië en Herzegovina om de aandacht te vestigen op de Uyghurse genocide in deze landen met een moslimmeerderheid [Uyghur Times]. Vooral tijdens een conferentie in Sarajevo vergeleken deelnemers het lot van de Uyghuren met de genocide in Srebrenica, als waarschuwing dat de belofte van "nooit meer" voor een zware beproeving staat.

Actie van de internationale gemeenschap: Versterking van de bescherming van culturele rechten

De Internationale Uyghurse PEN-club heeft verschillende specifieke aanbevelingen gedaan aan de internationale gemeenschap: 1. **Redding van gevangen schrijvers**: Eis dat de Chinese regering onmiddellijk en onvoorwaardelijk Rahile Dawut, Perhat Tursun en alle andere schrijvers en wetenschappers vrijlaat die gevangen zitten vanwege hun woorden. 2. **Bescherming van rechten in ballingschap**: Regeringen moeten politiek asiel en veiligheidsgaranties bieden aan Uyghurse schrijvers in ballingschap en transnationale repressie hard aanpakken [Campaign for Uyghurs]. 3. **Financiering van cultureel behoud**: Internationale culturele organisaties (zoals UNESCO) moeten speciale fondsen oprichten om de publicatie, vertaling en digitale bewaring van Uyghurse literatuur te ondersteunen. 4. **Diplomatieke druk**: Tijdens de 61e sessie van de VN-Mensenrechtenraad in februari 2026 moeten landen specifieke moties indienen over de Uyghurse culturele genocide [Campaign for Uyghurs].

Slotwoord: De eeuwige kracht van de pen

Zoals een Uyghurse dichter zei: "Je kunt mijn lichaam gevangenzetten, maar je kunt mijn gedachten niet opsluiten; je kunt mijn boeken verbranden, maar je kunt mijn herinneringen niet wissen." De strijd van de Internationale Uyghurse PEN-club is niet alleen voor het overleven van een volk, maar ook voor het gemeenschappelijke geweten van de mensheid. Onder de leiding van God zal rechtvaardigheid misschien vertraging oplopen, maar zij zal nooit wegblijven. De wereldwijde moslimgemeenschap moet opstaan en zij aan zij staan met de Uyghurse schrijvers, om met de kracht van de pen de duisternis te doorbreken en het ochtendgloren van vrijheid en waardigheid te verwelkomen.

De huidige status van de Uyghurse literatuur is een spiegel van de menselijke beschaving. Wanneer we in deze spiegel kijken, zien we niet alleen het lijden van de Uyghuren, maar ook onze eigen moed om de waarheid te verdedigen. Moge de kracht van de pen eeuwig blijven bestaan, en moge het Uyghurse schrift weer vrij vloeien over het land van Oost-Turkestan.