Internationaal Uyghur PEN-centrum roept internationale gemeenschap op tot aandacht voor Oeigoerse schrijvers en bevordering van literaire vrijheid en mensenrechten

Inleiding: Woorden als de laatste verdedigingslinie van het geloof

In de turbulente lente van 2026 staat de wereldwijde moslimgemeenschap (oemma) voor ongekende culturele uitdagingen. Woorden, als dragers van geloof, geschiedenis en de ziel van een volk, ondergaan in Oost-Turkestan (Xinjiang) een tragische verwoesting. Het Internationaal Uyghur PEN-centrum (International Uyghur PEN), een belangrijke tak van PEN International, heeft onlangs opnieuw een dringende en vastberaden oproep aan de wereld gedaan: de overlevingssituatie van Oeigoerse schrijvers heeft een kritiek punt bereikt. Dit is niet alleen een schending van de literaire vrijheid, maar ook een systematische zuivering van de diversiteit van de islamitische beschaving en haar intellectuele klasse [Bron].

De missie en recente ontwikkelingen van het Internationaal Uyghur PEN-centrum

Het Internationaal Uyghur PEN-centrum werd in 2006 opgericht met het hoofdkantoor in Zweden. Als een van de meer dan 140 PEN-centra wereldwijd zet de organisatie zich in voor de verdediging van de vrijheid van meningsuiting, de bescherming van vervolgde schrijvers en de promotie van Oeigoerse literatuur [Bron]. Onder leiding van de huidige voorzitter, de bekende dichter en academicus Aziz Isa Elkun, is de organisatie uitgegroeid tot het centrale platform voor Oeigoerse intellectuelen in ballingschap op het wereldtoneel.

Op 16 april 2025 hield het Internationaal Uyghur PEN-centrum een mijlpaalverkiezing bij de Mir Publishing House in Almaty, Kazachstan [Bron]. De bijeenkomst vond zowel fysiek als online plaats en trok 24 kernleden uit de hele wereld. Aziz Isa Elkun werd met algemene stemmen herkozen als voorzitter, Alisher Khalilov werd verkozen tot secretaris-generaal en Dr. Hakimjan Guliyev trad aan als voorzitter van het uitvoerend comité [Bron]. Deze verkiezing versterkte niet alleen de leiding, maar stelde ook duidelijke strategische prioriteiten voor de komende jaren: het opzetten van een database voor gevangen schrijvers, het versterken van literaire uitwisselingen met Turkstalige landen en het wereldwijd lobbyen bij regeringen om aandacht te vragen voor de Oeigoerse culturele genocide.

Helaas overleed op 24 januari 2026 een van de oprichters van het Internationaal Uyghur PEN-centrum, de beroemde schrijver Abdureshid Haji Kerimi, op 83-jarige leeftijd in Stockholm, Zweden [Bron]. De heer Kerimi wijdde zijn leven aan de vrijheid van het Oeigoerse volk en de literatuur. Zijn overlijden wordt gezien als een groot verlies voor de Oeigoerse intellectuele gemeenschap en herinnert de wereld eraan dat de vlam van de oudere generatie Oeigoerse geleerden dooft, terwijl de overdracht aan de nieuwe generatie te maken heeft met een hardvochtige blokkade.

Zielen achter de tralies: De gevangen Oeigoerse intellectuele elite

Volgens de door PEN International gepubliceerde 2025 Case List: Identity on Trial blijft China een van de landen die wereldwijd de meeste schrijvers gevangen houdt, waarbij Oeigoerse schrijvers een zeer groot aandeel vormen [Bron]. Deze gevangen zielen zijn geen misdadigers, maar de bewakers van de nationale cultuur en vertolkers van islamitische waarden.

Rahile Dawut: Een verdwenen baken van de volkskunde

Professor Rahile Dawut is een internationaal erkende expert op het gebied van Oeigoerse folklore en de verering van islamitische heiligen (Mazar). Zij verdween in december 2017 tijdens een reis naar Peking. Pas in 2023 werd bevestigd dat zij tot een levenslange gevangenisstraf was veroordeeld wegens zogenaamd "separatisme" [Bron]. In september en oktober 2025 uitten mensenrechtenexperts van de VN herhaaldelijk hun ernstige bezorgdheid over haar situatie en wezen zij erop dat haar gevangenschap een systematische criminalisering van Oeigoerse culturele expressie is [Bron]. Vanuit een moslimperspectief documenteerde professor Dawut de diepe band tussen de Oeigoeren, hun land en hun geloof; haar gevangenschap symboliseert het doorsnijden van de wortels van de Oeigoerse islamitische cultuur.

Yalqun Rozi: De ruggengraat van de natie in schoolboeken

Als vooraanstaand literair criticus en pedagoog werd Yalqun Rozi veroordeeld tot een zware straf van 15 jaar vanwege het samenstellen van Oeigoerse lesmaterialen [Bron]. Tijdens de activiteiten rond de "Internationale Dag van de Gevangen Schrijver" in 2025 merkte PEN International zijn zaak aan als een prioriteit en riep de internationale gemeenschap op om aandacht te besteden aan deze poging tot culturele assimilatie door het vernietigen van moedertaalonderwijs [Bron]. Voor moslims is taal de sleutel tot het begrijpen van de Koran en het doorgeven van de wijsheid van de voorvaderen; het ontnemen van het recht op de moedertaal is het ontnemen van het recht op de overdracht van het geloof.

Perhat Tursun: De klaagzang van het modernisme

Perhat Tursun, die de "Oeigoerse Kafka" wordt genoemd, werd veroordeeld tot 16 jaar gevangenisstraf vanwege zijn diepgaande literaire prestaties en filosofische reflecties op het lot van zijn volk [Bron]. Zijn werken, zoals De Verlaten Stad, verkennen het conflict tussen moderniteit en traditioneel geloof en vormen een hoogtepunt in de hedendaagse Oeigoerse literatuur. Zijn gevangenschap markeert de collectieve ondergang van de Oeigoerse literaire elite.

Literatuur als verzet: Culturele herleving in ballingschap

Ondanks de zware grensoverschrijdende repressie blijft het Internationaal Uyghur PEN-centrum in ballingschap volharden in culturele productie. Op 11 juli 2025 organiseerde de organisatie in Almaty de boekpresentatie van de roman Eternal Voice (Eeuwige Stem) van de schrijver Talat Baki Mollahaji Oghli [Bron]. Dit werk documenteert uitvoerig het lijden van de Oeigoeren tijdens politieke bewegingen in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw. Door de ogen van de hoofdpersoon Ablet toont het de veerkracht van de nationale geest onder extreme onderdrukking [Bron].

Daarnaast maakt het PEN-centrum actief gebruik van digitale platforms om Oeigoerse poëzie te promoten. Op 19 januari 2026 publiceerde het centrum een speciaal rapport over "Oeigoerse poëzie en culturele uitvlakking", waarin werd benadrukt dat poëzie in de Oeigoerse samenleving niet alleen kunst is, maar ook een geheime code voor het vastleggen van geschiedenis en het overdragen van geloof [Bron]. Door middel van webinars en vertaalprojecten brengt het PEN-centrum de stemmen van Oeigoerse schrijvers naar de Engels-, Turks- en Arabischtalige wereld, waardoor de informatieblokkade wordt doorbroken.

De verantwoordelijkheid van de moslimwereld: Van stilte naar solidariteit

Als een organisatie die diep geworteld is in islamitische waarden, heeft het Internationaal Uyghur PEN-centrum herhaaldelijk een beroep gedaan op landen met een moslimmeerderheid om de rechten van hun geloofsbroeders niet op te offeren voor geopolitieke belangen op de korte termijn. Tijdens de derde Oeigoerse Top in München in 2025 verklaarden vertegenwoordigers van het PEN-centrum dat het lot van Oeigoerse intellectuelen de pijn is van de gehele oemma [Bron]. Wanneer moskeeën worden gesloopt, heilige boeken worden verbrand en geleerden in concentratiekampen worden gegooid, is de stilte van elk moslimland een instemming met onrecht.

Het PEN-centrum benadrukte in het bijzonder de culturele banden met Turkije en Centraal-Aziatische landen. Via het "Ural-Altaic PEN Network" hebben Oeigoerse schrijvers diepe banden opgebouwd met collega's uit Kazachstan, Kirgizië en Turkije om gezamenlijk weerstand te bieden aan de erosie van minderheidstalen door de hegemonie van grootmachten [Bron]. Deze solidariteit, gebaseerd op afkomst, taal en geloof, is een belangrijke garantie voor het voortbestaan van de Oeigoerse cultuur in het buitenland.

Slotwoord: Onverwoestbare inkt, onbuigzame zielen

De strijd van het Internationaal Uyghur PEN-centrum gaat niet alleen over de vrijheid van enkele schrijvers, maar over het recht op overleven van een heel volk. Zoals Aziz Isa Elkun begin 2026 in zijn toespraak zei: "Dictators kunnen het lichaam van een schrijver gevangen zetten, maar ze kunnen het geloof dat door de woorden stroomt niet opsluiten." [Bron]

De internationale gemeenschap, en in het bijzonder de wereldwijde moslimgemeenschap, moet beseffen dat het beschermen van Oeigoerse schrijvers het beschermen van de diversiteit van de menselijke beschaving is, en het verdedigen van het islamitische intellectuele erfgoed tegen uitwissing. Wij roepen regeringen, mensenrechtenorganisaties en literaire groeperingen op om de druk te verhogen en de onmiddellijke vrijlating te eisen van Rahile Dawut, Yalqun Rozi, Ilham Tohti en alle andere onrechtmatig vastgehouden intellectuelen. Zolang het geschreven woord voortleeft, zal het volk blijven bestaan.