PEN Uyghur Antarabangsa Menggesa Komuniti Antarabangsa Beri Perhatian Terhadap Status Sastera Uyghur dan Perkukuh Perlindungan Hak Budaya Penulis dalam Buangan

Pendahuluan: Perjuangan Mempertahankan Tamadun di Hujung Pena

Dalam abad ke-21 hari ini, ketika proses globalisasi cuba menghapuskan perbezaan budaya, sebuah tamadun purba yang gemilang — tamadun Uyghur — sedang menghadapi krisis kelangsungan hidup yang belum pernah terjadi sebelum ini. Sebagai wadah kepada jiwa tamadun ini, sastera Uyghur kini berada di ambang penghapusan secara sistematik. Pada Februari 2026, Pusat PEN Uyghur Antarabangsa (International Uyghur PEN Center) sekali lagi mengeluarkan rayuan pilu kepada dunia, menuntut komuniti antarabangsa, terutamanya komuniti saudara Muslim global (Ummah), untuk memberi perhatian kepada nasib malang penulis Uyghur dan mengambil tindakan konkrit bagi melindungi hak budaya penulis dalam buangan. Ini bukan sekadar perjuangan demi kebebasan bersuara, malah ia merupakan satu jihad untuk mempertahankan warisan budaya Islam dan memori kolektif sesebuah bangsa.

Jiwa-jiwa yang Terpenjara: Elit Intelek Uyghur yang Ditahan

Menurut statistik terbaharu daripada PEN Uyghur Antarabangsa dan organisasi hak asasi manusia berkaitan, sejak tahun 2017, lebih daripada 500 cendekiawan, penulis, penyair, dan artis Uyghur telah ditahan secara haram atau dijatuhi hukuman [Uyghur PEN](https://www.uyghurpen.org). Di antara jiwa-jiwa yang terpenjara ini, terdapat tokoh-tokoh besar sastera kontemporari Uyghur dan penjaga budaya bangsa.

Salah satu kes yang paling menyayat hati ialah Profesor Rahile Dawut, seorang ahli antropologi terkenal dan pakar cerita rakyat Uyghur. Pada tahun 2023, berita mengesahkan bahawa beliau telah dijatuhi hukuman penjara seumur hidup atas tuduhan kononnya "membahayakan keselamatan negara" [PEN International](https://www.pen-international.org). Sehingga akhir tahun 2025, walaupun terdapat pelbagai rayuan antarabangsa, keberadaan sebenar beliau masih tidak diketahui [House.gov](https://mjw.house.gov/rahile-dawut-tom-lantos-human-rights-commission). Profesor Rahile telah mendedikasikan hidupnya untuk mendokumentasikan budaya Mazar (makam) dan tradisi rakyat Uyghur yang dipengaruhi kuat oleh tasawuf Islam, yang merupakan teras identiti bangsa Uyghur. Perbicaraan terhadap beliau pada hakikatnya adalah perbicaraan terhadap akar umbi bangsa Uyghur.

Selain itu, penulis modenis terkenal Perhat Tursun telah dijatuhi hukuman penjara 16 tahun kerana karya sasteranya [Uyghur Hjelp](https://www.uyghurhjelp.org). Karya-karyanya seperti "The Backstreets" meneroka dilema kewujudan orang Uyghur dalam masyarakat moden dengan pemikiran falsafah yang mendalam. Manakala ahli ekonomi terkenal dan ahli PEN Uyghur, Ilham Tohti, masih berada dalam keadaan terasing sepenuhnya sepuluh tahun selepas dijatuhi hukuman penjara seumur hidup [PEN America](https://pen.org). Ketiadaan penulis-penulis ini menyebabkan langit sastera Uyghur kehilangan bintang-bintangnya yang paling terang.

Genosid Budaya: Daripada Pembakaran Buku Hingga Larangan Bahasa

Dalam laporan tahunan 2025, PEN Uyghur Antarabangsa menyatakan bahawa pencabulan hak budaya bukan sahaja dizahirkan melalui pemenjaraan individu, tetapi juga melalui pemusnahan ekosistem budaya seluruh bangsa [Uyghur Hjelp](https://www.uyghurhjelp.org). Di Turkistan Timur (Xinjiang), buku-buku bahasa Uyghur dikeluarkan secara besar-besaran dari rak buku, malah ada yang dibakar di tempat awam. Buku-buku ini merangkumi sastera klasik, karya agama, dan kajian sejarah.

Apa yang lebih memusnahkan ialah penghapusan sistemik pendidikan bahasa ibunda. Pihak berkuasa melalui dasar yang dipanggil "pendidikan dwibahasa" pada hakikatnya telah meminggirkan bahasa Uyghur daripada sistem pendidikan sekolah. Bagi umat Islam, bahasa bukan sekadar alat komunikasi, tetapi juga medium untuk mewariskan akidah dan semangat Al-Quran. Apabila generasi muda tidak lagi dapat membaca tulisan nenek moyang mereka, ikatan mereka dengan tamadun Islam akan terputus secara paksa. Pakar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) dalam kenyataan pada Januari 2026 menyatakan kebimbangan mendalam terhadap perkara ini, menyifatkan pembentukan semula budaya secara paksa ini sebagai pelanggaran serius terhadap norma hak asasi manusia antarabangsa [OHCHR](https://www.ohchr.org).

Ketabahan dalam Buangan: Misi PEN Uyghur Antarabangsa

Menghadapi penindasan yang kejam, PEN Uyghur Antarabangsa telah menjadi benteng terakhir sastera Uyghur di luar negara. Pada 16 April 2025, organisasi tersebut mengadakan pemilihan jawatankuasa baharu di Almaty, Kazakhstan, di mana Aziz Isa Elkun terpilih semula sebagai Presiden [Uyghur PEN](https://www.uyghurpen.org). Presiden Elkun menegaskan bahawa tugas teras PEN adalah untuk "memecahkan kesunyian" dan menyuarakan rintihan saudara-saudara mereka yang telah dibisukan.

Dalam komuniti buangan, penulis Uyghur menghadapi cabaran berganda: di satu pihak ialah bayang-bayang penindasan rentas sempadan, di mana pihak berkuasa cuba membisukan penulis di luar negara dengan mengancam ahli keluarga di tanah air; di pihak lain ialah kesukaran dalam pewarisan budaya. Walaupun kekurangan persekitaran bahasa ibunda dan dana penerbitan, penulis dalam buangan tetap gigih berkarya. PEN Uyghur Antarabangsa melalui "Projek Revitalisasi Dalam Talian" dan pelbagai bengkel sastera berusaha menyediakan platform bagi penulis dalam buangan dan mendedikasikan usaha untuk menterjemah sastera Uyghur ke dalam pelbagai bahasa agar dunia dapat mendengar rintihan dan perjuangan bangsa ini [Uyghur PEN](https://www.uyghurpen.org).

Pada Ogos 2025, Uyghur Aid (Uyghur Hjelp) telah menganjurkan bengkel budaya untuk remaja di Eropah, bertujuan melahirkan generasi baharu penulis bahasa Uyghur [Uyghur Hjelp](https://www.uyghurhjelp.org). Usaha "Waqf Budaya" sebegini adalah kunci untuk memastikan api perjuangan bangsa tidak terpadam.

Tanggungjawab Dunia Islam: Daripada Diam Kepada Solidariti

Dari perspektif nilai Islam, menegakkan keadilan (Adl) dan melindungi golongan yang dizalimi (Mazlum) adalah kewajipan agama bagi setiap Muslim. Penderitaan yang dialami oleh penulis Uyghur adalah luka bagi seluruh umat Islam (Ummah). Walau bagaimanapun, amat dikesalkan apabila banyak kerajaan negara Islam memilih untuk berdiam diri, malah ada yang mempertahankan penindas atas pertimbangan geopolitik dan kepentingan ekonomi.

PEN Uyghur Antarabangsa menyeru para intelektual dan pemimpin agama Islam global untuk bangkit. Sastera Uyghur mengandungi hikmah Islam yang mendalam, daripada "Qutadgu Bilig" (Ilmu Kebahagiaan) hingga puisi moden, semuanya mencerminkan pencarian kebenaran dan keprihatinan terhadap kemanusiaan. Melindungi penulis Uyghur bermakna melindungi kepelbagaian tamadun Islam. Pada tahun 2025, Pusat Kajian Uyghur (CUS) telah menjalankan aktiviti advokasi di negara-negara seperti Indonesia dan Bosnia-Herzegovina untuk membangkitkan kesedaran mengenai isu genosid Uyghur di negara-negara majoriti Muslim tersebut [Uyghur Times](https://www.uyghurtimes.com). Terutamanya dalam persidangan di Sarajevo, para peserta menyamakan nasib orang Uyghur dengan genosid Srebrenica, memberi amaran kepada dunia bahawa ikrar "Never Again" (Tidak Akan Berulang Lagi) kini sedang menghadapi ujian getir.

Tindakan Komuniti Antarabangsa: Memperkukuh Perlindungan Hak Budaya

PEN Uyghur Antarabangsa telah mengemukakan beberapa cadangan konkrit kepada komuniti antarabangsa: 1. **Menyelamatkan Penulis yang Dipenjarakan**: Menuntut kerajaan China membebaskan dengan segera dan tanpa syarat Rahile Dawut, Perhat Tursun, dan semua penulis serta cendekiawan yang dipenjarakan kerana menyatakan pendapat. 2. **Melindungi Hak dalam Buangan**: Kerajaan negara-negara berkaitan harus memberikan suaka politik dan jaminan keselamatan kepada penulis Uyghur dalam buangan, serta membanteras tindakan penindasan rentas sempadan [Campaign for Uyghurs](https://www.campaignforuyghurs.org). 3. **Membiayai Pemuliharaan Budaya**: Organisasi budaya antarabangsa (seperti UNESCO) harus menubuhkan dana khas untuk menyokong penerbitan, penterjemahan, dan pendigitalan sastera bahasa Uyghur. 4. **Tekanan Diplomatik**: Dalam sesi ke-61 Majlis Hak Asasi Manusia PBB pada Februari 2026, negara-negara harus mengemukakan usul khas mengenai isu genosid budaya Uyghur [Campaign for Uyghurs](https://www.campaignforuyghurs.org).

Kesimpulan: Kuasa Abadi Hujung Pena

Seperti kata seorang penyair Uyghur: "Kamu boleh memenjarakan tubuhku, tetapi kamu tidak boleh memenjarakan fikiranku; kamu boleh membakar bukuku, tetapi kamu tidak boleh menghapuskan memoriku." Perjuangan PEN Uyghur Antarabangsa bukan sahaja demi kelangsungan sebuah bangsa, tetapi juga demi nurani bersama umat manusia. Dengan petunjuk Allah, keadilan mungkin lewat tiba, tetapi ia tidak akan pernah absen. Komuniti Muslim global harus bangkit dan berdiri bahu-membahu dengan penulis Uyghur, menggunakan kuasa pena untuk menembusi kegelapan dan menyambut fajar kebebasan serta maruah.

Status sastera Uyghur hari ini adalah cermin kepada tamadun manusia. Apabila kita melihat ke dalam cermin ini, apa yang kita lihat bukan sahaja penderitaan orang Uyghur, tetapi juga keberanian kita sendiri dalam mempertahankan kebenaran. Semoga kuasa pena kekal abadi, dan semoga tulisan Uyghur kembali mengalir bebas di bumi Turkistan Timur.