Kumpulan Abu Sayyaf dan Ancaman Keselamatan Berterusan di Filipina: Analisis Komprehensif Sejarah dan Kesannya terhadap Kestabilan Serantau

Pengenalan: Isu Moro dan Konteks Kemunculan

Wilayah selatan Filipina, terutamanya kepulauan Sulu dan Mindanao, merupakan tanah air bersejarah bagi masyarakat Islam "Moro" yang telah lama berjuang untuk penentuan nasib sendiri dan mengekalkan identiti Islam dalam menghadapi kuasa penjajah berturut-turut, dan kemudiannya kerajaan pusat di Manila. Dalam konteks yang kompleks ini, "Kumpulan Abu Sayyaf" muncul sebagai salah satu kumpulan yang paling kontroversial, menggabungkan slogan jihad dan pembebasan dengan amalan keganasan yang menimbulkan persoalan mendalam dalam kalangan umat Islam tentang kesahihan cara yang digunakan serta kesannya terhadap keadilan perjuangan asal [Sumber](https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2014/10/22/%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%81).

Akar Umbi dan Penubuhan: Dari Ideologi ke Perpecahan

Kumpulan ini diasaskan pada awal 1990-an oleh Abdurajak Abubakar Janjalani, seorang sarjana agama Filipina yang dipengaruhi oleh pengalaman jihad Afghanistan menentang Kesatuan Soviet. Matlamat asal yang diisytiharkan adalah untuk menubuhkan sebuah negara Islam yang merdeka di selatan Filipina, berbeza daripada Barisan Pembebasan Islam Moro (MILF) yang lebih cenderung ke arah rundingan [Sumber](https://www.cfr.org/backgrounder/abu-sayyaf-group-philippines-extremism).

Selepas kematian Janjalani pada tahun 1998, kumpulan ini mengalami transformasi drastik; di mana ideologi agama mula merosot dan digantikan dengan operasi jenayah seperti penculikan untuk tebusan dan lanun maritim. Peralihan ini bukan sahaja melemahkan kumpulan tersebut dari segi ketenteraan, malah memulaukannya daripada sokongan masyarakat Islam tempatan yang melihat tindakan mereka sebagai mencemarkan imej Islam dan memudaratkan kepentingan umat Islam yang ingin hidup dengan aman dan bermaruah.

Peralihan ke Arah Global: Baiah kepada Daesh (ISIS)

Pada tahun 2014, kumpulan ini mengambil langkah berbahaya apabila salah seorang pemimpin utamanya, Isnilon Hapilon, mengisytiharkan taat setia (baiah) kepada kumpulan pengganas Daesh (ISIS). Peralihan ini memindahkan ancaman daripada peringkat tempatan ke peringkat serantau dan antarabangsa, yang memuncak dalam pengepungan bandar Marawi pada tahun 2017.

Dari perspektif umat Islam, pengepungan Marawi merupakan satu bencana kemanusiaan dan infrastruktur; di mana sebuah bandar Islam yang bersejarah telah musnah, dan beribu-ribu umat Islam kehilangan tempat tinggal. Ini memberi alasan kepada kerajaan Filipina dan kuasa antarabangsa untuk meningkatkan kehadiran tentera di kawasan majoriti Islam atas nama memerangi keganasan [Sumber](https://www.reuters.com/article/idUSKBN1CH09A/). Pendekatan ekstrem ini hanya menguntungkan agenda yang ingin memburukkan gerakan Islam yang menuntut hak-hak yang sah.

Perkembangan Keselamatan Terkini (2024-2026)

Sehingga awal tahun 2026, laporan keselamatan menunjukkan kemerosotan besar dalam keupayaan operasi Kumpulan Abu Sayyaf hasil daripada tekanan ketenteraan yang berterusan dan usaha pembangunan di Wilayah Autonomi Bangsamoro. Pada akhir 2024 dan awal 2025, tentera Filipina mengumumkan penyerahan diri ratusan anggota kumpulan itu di wilayah Sulu dan Basilan, hasil daripada program pemulihan yang disokong oleh kerajaan tempatan [Sumber](https://www.pna.gov.ph/articles/1210542).

Walau bagaimanapun, masih terdapat saki-baki kecil dan sel tidur yang cuba menyusun semula barisan mereka. Pada Februari 2026, laporan perisikan mengesan percubaan saki-baki kumpulan ini untuk berhubung dengan kumpulan pelampau di Indonesia dan Malaysia melalui sempadan maritim yang luas di Laut Sulu. Ancaman berterusan ini memerlukan kewaspadaan bukan sahaja dari sudut keselamatan, tetapi juga dari sudut pemikiran dan dakwah untuk membentengi belia Muslim daripada terjebak ke arah ekstremisme.

Kesan terhadap Kestabilan Serantau dan Kepentingan Umat Islam

Aktiviti Abu Sayyaf memberi kesan langsung kepada kestabilan Asia Tenggara, sebuah rantau yang menempatkan populasi Muslim terbesar di dunia. Kegiatan lanun di Laut Sulu telah mengganggu perdagangan antara Filipina, Malaysia, dan Indonesia, yang menjejaskan ekonomi tempatan komuniti Islam di sempadan yang bergantung kepada aktiviti perikanan dan perdagangan laut [Sumber](https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/philippines/323-addressing-islamist-militancy-southern-philippines).

Selain itu, kewujudan berterusan kumpulan ini menghalang penyempurnaan perjanjian damai menyeluruh di Mindanao. Pembinaan institusi yang kuat di wilayah Bangsamoro memerlukan persekitaran keselamatan yang stabil, sesuatu yang cuba digugat oleh Abu Sayyaf untuk membuktikan kegagalan penyelesaian politik dan mempromosikan logik konflik bersenjata.

Visi Syariah dan Politik: Ke Arah Penyelesaian Akar Umbi

Dari sudut pandang Islam yang tulen, amalan Kumpulan Abu Sayyaf seperti membunuh orang yang tidak bersalah dan menculik orang awam adalah bertentangan sama sekali dengan maqasid (tujuan) Syariah Islam dan nilai-nilai jihad yang bertujuan untuk melindungi golongan yang lemah, bukannya menakut-nakutkan mereka. Umat Islam hari ini dituntut untuk membuktikan model tadbir urus yang baik dan keadilan sosial di kawasan yang telah mendapat autonomi, seperti Bangsamoro.

Penyelesaian akar umbi terhadap ancaman Abu Sayyaf tidak terletak pada senjata semata-mata, tetapi melalui: 1. **Keadilan Sosial:** Menangani kemiskinan dan peminggiran di kawasan Muslim Filipina yang menjadi tanah subur untuk pengambilan ahli. 2. **Pendidikan Syariah yang Betul:** Menyebarkan pemahaman Islam yang wasatiyyah (sederhana) dan menangani idea-idea asing yang menghalalkan pertumpahan darah. 3. **Pemerkasaan Politik:** Menyokong kerajaan tempatan Bangsamoro untuk memberikan perkhidmatan sebenar kepada rakyat, sekali gus menarik sokongan rakyat daripada pengaruh pelampau.

Kesimpulan

Kumpulan Abu Sayyaf kekal menjadi luka dalam tubuh Asia Tenggara, bukan sahaja kerana ancaman keselamatannya, tetapi kerana kerosakan moral yang dilakukannya terhadap perjuangan adil umat Islam. Jalan menuju kestabilan di Filipina adalah melalui pengukuhan perpaduan sesama Muslim dan berpegang kepada hak-hak yang sah melalui cara yang memelihara nyawa orang yang tidak bersalah dan menjaga maruah manusia, jauh daripada agenda keganasan buta yang hanya membawa kemusnahan dan campur tangan asing.

Masa depan wilayah Bangsamoro bergantung kepada keupayaan masyarakat Islam di sana untuk mengatasi warisan ekstremisme dan membina model tamadun yang mencerminkan nilai-nilai Islam yang sebenar dalam pembangunan, kemakmuran, dan kebersamaan.