
Γιατί είχαν διάτρητο πήλινο φίλτρο οι κανάτες των Φατιμιδών στη Φουστάτ;
Δείτε πού βρισκόταν το φίλτρο στις κανάτες νερού της Φουστάτ. Συγκρίνετε ένα ολόκληρο αγγείο, έναν λαιμό με φίλτρο στη θέση του και χωριστά θραύσματα.
Το φίλτρο κανάτας της περιόδου των Φατιμιδών είναι ένα διάτρητο πήλινο στοιχείο που βρισκόταν μέσα στον λαιμό του αγγείου. Αν έσπαζε η κανάτα, μπορούσε να μείνει ένας διακοσμημένος δίσκος. Δύο ευρήματα από τη Φουστάτ δείχνουν πώς συνδεόταν αυτό το τμήμα με το αρχικό σχήμα. Το Μουσείο Ashmolean φυλάσσει μια κανάτα νερού χωρίς εφυάλωση, με ίχνη φίλτρου στον λαιμό. Στο Βρετανικό Μουσείο σώζεται τμήμα λαιμού με το διάτρητο φίλτρο ακόμη στη θέση του.
Αρχίστε προσδιορίζοντας ποιο μέρος του αγγείου σώζεται. Στην ολόκληρη κανάτα μπορείτε να ακολουθήσετε το περίγραμμα από το στόμιο στον λαιμό και στον ώμο. Στο χωριστό κομμάτι αναζητήστε την ταινία πηλού γύρω από τις οπές, την καμπύλη του τοιχώματος και τις ακμές της θραύσης. Η ονομασία «φίλτρο» μπορεί να εμφανίζεται σε καταλόγους για κομμάτια με διαφορετικό βαθμό διατήρησης. Μια λήψη από πάνω δείχνει το σχέδιο. Η πλάγια άποψη μπορεί να δείξει τη σύνδεση του δίσκου με το τοίχωμα.
Εντοπίστε το φίλτρο μέσα στον λαιμό
Η κανάτα νερού EA1974.34 του Μουσείου Ashmolean είναι πήλινο αγγείο χωρίς εφυάλωση, που κατασκευάστηκε στην Αίγυπτο τον 10ο αιώνα και βρέθηκε σε ανασκαφή στη Φουστάτ. Έχει ύψος 18,2 εκατοστά και μέγιστη διάμετρο 11 εκατοστά. Η ονομασία στον κατάλογο αναφέρει ίχνη φίλτρου στο εσωτερικό του λαιμού. Δείτε πρώτα το περίγραμμα της κανάτας. Η μέγιστη διάμετρος αφορά το σύνολο του αγγείου. Για το πλάτος του στομίου ή του φίλτρου θα χρειαζόταν μέτρηση του αντίστοιχου τμήματος. Το μουσείο αναφέρει ως φορέα της ανασκαφής το Αμερικανικό Ερευνητικό Κέντρο στην Αίγυπτο, το οποίο δώρισε την κανάτα το 1974.
Το θραύσμα 1921,0301.12 του Βρετανικού Μουσείου διατηρεί τμήμα λαιμού κανάτας μαζί με το φίλτρο του. Οι διαμπερείς οπές και οι εγχαράξεις σχηματίζουν έναν ελέφαντα. Ο κατάλογος περιγράφει κεραμικό χωρίς εφυάλωση, με ανοιχτό κιτρινοκάστανο επίχρισμα πηλού. Αναφέρει ως τόπο κατασκευής την Αίγυπτο και χρονολογεί το αντικείμενο από τον 10ο έως τον 12ο αιώνα. Για τις επίσημες ανασκαφές στη Φουστάτ παραπέμπει στο μητρώο του μουσείου. Η σωζόμενη ένωση τεκμηριώνει τη θέση του φίλτρου. Το πλήρες σχήμα του αγγείου δεν διατηρείται σε αυτό το εύρημα.
Συγκρίνετε τα δύο αντικείμενα. Στο πρώτο διακρίνεται το περίγραμμα της κανάτας και καταγράφεται ίχνος του φίλτρου. Στο δεύτερο σώζεται το διακοσμημένο τμήμα δίπλα στο τοίχωμα του λαιμού. Ο οδηγός για τα φλασκιά των προσκυνητών δείχνει πώς η σχέση ανάμεσα στο σώμα, το στόμιο και τα σωζόμενα εξαρτήματα βοηθά στην αναγνώριση ενός άλλου τύπου αγγείου. Στις κανάτες της Φουστάτ, η ένωση που μας ενδιαφέρει βρίσκεται στο εσωτερικό, κάτω από το στόμιο.
Όταν έχετε κοντινή λήψη, κρατήστε και μια γενική άποψη που να εντοπίζει τη λεπτομέρεια. Μια φωτογραφία του φίλτρου με τμήμα λαιμού και μια γενική φωτογραφία της κανάτας του Ashmolean χρειάζονται διαφορετικές λεζάντες και τον δικό τους αριθμό καταλόγου.
Διαβάστε πώς ερμηνεύεται η χρήση των οπών
Το φίλτρο βρίσκεται εγκάρσια στον λαιμό, ανάμεσα στο στόμιο και στο σώμα. Κατά το γέμισμα ή το άδειασμα της κανάτας, το υγρό μπορεί να περάσει από τις οπές. Η καταχώριση του φίλτρου NM 00428/1921 στη Στοκχόλμη τοποθετεί το ελαφρώς κυρτό διάτρητο στοιχείο στην ένωση λαιμού και ώμου. Το Μουσείο Αρχαιοτήτων της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής προτείνει ότι εμπόδιζε έντομα και ξένα σωματίδια να περάσουν. Χρονολογεί το θραύσμα στον 11ο αιώνα και καταγράφει ως προέλευση τη Φουστάτ και ως διάμετρο τα 6,5 εκατοστά.
Αποδώστε αυτή την εξήγηση στο μουσείο. Τα διατηρημένα ανοίγματα μπορούν να παρατηρηθούν και να μετρηθούν. Το αρχικό περιεχόμενο μιας συγκεκριμένης κανάτας χρειάζεται άλλα τεκμήρια. Το πλάτος μιας οπής δύσκολα εκτιμάται από φωτογραφία χωρίς κλίμακα. Ορισμένα ανοίγματα φαίνονται σκούρα επειδή το εσωτερικό του αγγείου βρίσκεται στη σκιά. Ελέγξτε αν φαίνεται δίοδος μέσα από τον πηλό ή γραμμή χαραγμένη στην επιφάνεια. Η διάκριση έχει σημασία και όταν ένα μέρος του περιγράμματος της οπής έχει σπάσει.
Ο κατάλογος της Στοκχόλμης περιγράφει επίσης γκριζωπό πηλό χωρίς εφυάλωση. Η κάτοψη βοηθά να εντοπιστεί η διάταξη των ανοιγμάτων. Μια λοξή λήψη μπορεί να φανερώσει καλύτερα την ελαφρά καμπυλότητα. Στη λεζάντα δηλώστε ποια λεπτομέρεια φαίνεται στη λήψη και ποιες πληροφορίες για τη θέση και τη χρήση προέρχονται από την καταχώριση.
Ξεχωρίστε τις διαμπερείς οπές από τις εγχάρακτες γραμμές
Η εγχάραξη αφήνει γραμμή στην επιφάνεια. Η διάτρηση δημιουργεί άνοιγμα από τη μία όψη του πηλού στην άλλη. Στον ελέφαντα του Βρετανικού Μουσείου, και τα δύο είδη σημαδιών συμμετέχουν στο σχέδιο. Το φως που πέφτει πλάγια στην επιφάνεια μπορεί να αναδείξει τις χαραγμένες γραμμές. Η λοξή λήψη μπορεί να δείξει τα χείλη μιας οπής και το πάχος του πηλού γύρω της. Περιγράψτε χωριστά τι φαίνεται από κάθε τεχνική προτού εξηγήσετε πώς προκύπτει η μορφή του ζώου.
Το φίλτρο M.2002.1.129 του Μουσείου Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες είναι αιγυπτιακό πήλινο αντικείμενο του 10ου έως του 12ου αιώνα. Η διάμετρός του είναι 5,24 εκατοστά. Ο κατάλογος αναφέρει λάξευση, εγχάραξη και διάτρηση. Το μουσείο περιγράφει ένα ψάρι που κολυμπά σε μοτίβο νερού. Αν η καταχώριση που βλέπετε δεν έχει φωτογραφία, αποδώστε την αναγνώριση του ψαριού στη γραπτή περιγραφή των επιμελητών. Ο οδηγός για τις μορφές ζώων στην ισλαμική τέχνη συγκρίνει πώς αναγνωρίζονται μορφές σε άλλα τεκμηριωμένα αντικείμενα.
Για να αντιστοιχίσετε δύο λήψεις του ίδιου αντικειμένου, ξεκινήστε από ένα κοινό σημείο, όπως μια οπή δίπλα στο χείλος ή μια θραύση. Ακολουθήστε τη διαδρομή από αυτό το σημείο προς τη γραμμή που θέλετε να περιγράψετε. Έτσι μπορείτε να συσχετίσετε την παρατήρηση για το βάθος με τη θέση της μέσα στο σχέδιο.
Συγκρίνετε έναν ελέφαντα, μια πιθανή γαζέλα και ένα ψάρι
Το Βρετανικό Μουσείο αναγνωρίζει ελέφαντα. Η καταχώριση της Στοκχόλμης περιγράφει ένα τετράποδο που κινείται προς τα αριστερά και αναφέρει ότι ίσως πρόκειται για γαζέλα. Το μουσείο του Λος Άντζελες αναγνωρίζει ψάρι. Παραθέστε κάθε ονομασία μαζί με τον αντίστοιχο αριθμό καταλόγου. Αν περικόψετε τη φωτογραφία γύρω από το ζώο, κρατήστε και μια άποψη που να δείχνει τη θέση του μέσα στο συνολικό σχέδιο. Ο συμπαγής πηλός γύρω από τη μορφή μπορεί να συμβάλλει στο περίγραμμα όσο και τα ανοίγματα.
Οι μορφές καταλαμβάνουν μια οριοθετημένη κυκλική επιφάνεια. Μπορείτε να περιγράψετε το πλαίσιο, τις επαναλαμβανόμενες οπές και την κεντρική μορφή. Ο οδηγός για τα γεωμετρικά μοτίβα της ισλαμικής τέχνης δείχνει πώς να εντοπίσετε το κέντρο και τις επαναλήψεις πριν ονομάσετε το μοτίβο. Η μελέτη Φίλτρα για κανάτες της περιόδου των Φατιμιδών στη Φουστάτ συγκρίνει αντικείμενα από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης και άλλες συλλογές. Εξετάζει γεωμετρικά, φυτικά και παραστατικά σχέδια, καθώς και σχέδια με επιγραφές. Τα συμπεράσματα της μελέτης βασίζονται σε σύγκριση, ενώ κάθε θραύσμα τεκμηριώνει τη μορφή που σώζεται στο ίδιο.
Η περιγραφή της Στοκχόλμης δίνει και λεπτομέρειες για το φόντο. Γύρω από το ζώο υπάρχουν ρομβοειδείς οπές. Τη μορφή πλαισιώνουν δύο κύκλοι, με ραβδωτό ζιγκ ζαγκ ανάμεσά τους. Οι βασικές γραμμές του ζώου είναι εγχάρακτες. Η διάταξη μπορεί να περιγραφεί από την περιφέρεια προς το κέντρο, διατηρώντας την επιφύλαξη για την πιθανή γαζέλα.
Καταγράψτε τις διαστάσεις και το υλικό κάθε θραύσματος
Το φίλτρο FSC-P-1025.501 του Εθνικού Μουσείου Ασιατικής Τέχνης του Smithsonian αποδίδεται στην Αίγυπτο των Φατιμιδών και χρονολογείται από τα τέλη του 10ου έως τον 11ο αιώνα. Το συνολικό ύψος, πλάτος και βάθος είναι, αντίστοιχα, 2,9, 6,1 και 6 εκατοστά. Για τα αντικείμενα του Λος Άντζελες και της Στοκχόλμης, οι κατάλογοι δίνουν από μία διάμετρο. Οι καταχωρίσεις μετρούν διαφορετικές όψεις των σωζόμενων αντικειμένων. Ένα χείλος, ένας δακτύλιος πηλού ή μέρος σπασμένου τοιχώματος μπορεί να αλλάζει τις συνολικές διαστάσεις ακόμη κι όταν τα διακοσμημένα πεδία φαίνονται παρόμοια.
Καταγράψτε χωριστά το σώμα και την επεξεργασία της επιφάνειας. Το θραύσμα του Βρετανικού Μουσείου φέρει ανοιχτό κιτρινοκάστανο επίχρισμα πηλού και καταγράφεται ως κεραμικό χωρίς εφυάλωση. Και η κανάτα του Ashmolean είναι πήλινη χωρίς εφυάλωση. Για σύγκριση, ο οδηγός για τη μεταλλική λάμψη στα ισλαμικά κεραμικά παρουσιάζει διαφορετική επεξεργασία επιφάνειας. Για τα αντικείμενα της Φουστάτ, συσχετίστε τις παρατηρήσεις σας για τις οπές, το σώμα και κάθε επίχρισμα με τα σχετικά πεδία του καταλόγου.
Ελέγξτε αν η κλίμακα μιας φωτογραφίας βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τον δίσκο. Σε λήψη μέσα από το στόμιο, το στόμιο βρίσκεται κοντά στον φακό και το φίλτρο βαθύτερα, οπότε οι φαινομενικές διαστάσεις διαφέρουν. Στην πλάγια όψη φαίνεται πόσο από το γειτονικό τοίχωμα σώζεται. Όταν ο κατάλογος δίνει συνολικές διαστάσεις, δηλώστε το. Για παράδειγμα, η διάμετρος 8 εκατοστών και το βάθος 7,5 εκατοστών στο Βρετανικό Μουσείο αφορούν το σωζόμενο θραύσμα του λαιμού.
Σύμφωνα με το Smithsonian, το κεραμικό χωρίς εφυάλωση είναι τμήμα μεγαλύτερου σπασμένου αγγείου και το μέρος του φίλτρου παραμένει ακέραιο. Στη συλλογή μελέτης Freer εισήλθε ως δωρεά του Μουσείου Τέχνης του Τολέδο. Το μουσείο καταγράφει χωριστά την κατάσταση του αγγείου, την κατάσταση του φίλτρου και τη δωρεά.
Διαβάστε χωριστά την ανασκαφική και τη συλλεκτική ιστορία
Για τον τόπο εύρεσης στη Φουστάτ, το Βρετανικό Μουσείο παραπέμπει στο μητρώο του. Το Ashmolean καταγράφει τον φορέα της ανασκαφής και ξεχωριστά τη δωρεά του 1974. Το κείμενο του Μουσείου του Κουίνσλαντ για τα αντικείμενα de Tournouër παρουσιάζει μια ομάδα αντικειμένων από τη Φουστάτ χρησιμοποιώντας επιστολή σχετική με τη δωρεά. Περιγράφει ένα πήλινο φίλτρο που βρισκόταν στην ένωση του λαιμού και του ώμου. Η επιστολή αναφέρει ανασκαφή σε σπίτι και αγορά αντικειμένων μέσω του Αλί Μπέη Μπαχγκάτ. Αναφέρετε ότι τα στοιχεία προέρχονται από την επιστολή. Για να αποδοθεί ανασκαφικό στρώμα σε ένα συγκεκριμένο θραύσμα χρειάζεται χωριστή τεκμηρίωση.
Σημειώστε τη χρονολόγηση, τον προτεινόμενο τόπο κατασκευής, τον τόπο εύρεσης και την είσοδο στη συλλογή σε χωριστές γραμμές. Μπορεί ένας κατάλογος να δίνει την Αίγυπτο ως τόπο κατασκευής χωρίς να κατονομάζει ανασκαφικό χώρο. Το έτος δωρεάς δείχνει πότε παρέλαβε το αντικείμενο το μουσείο. Η μεσαιωνική χρονολόγηση αφορά το ίδιο το αντικείμενο.
Η καταχώριση της Στοκχόλμης αναφέρει αγορά από τον F. R. Martin το 1921 και αποδίδει σε αυτόν την πληροφορία για την ανασκαφική προέλευση από τη Φουστάτ. Ως βάση για τη χρονολόγηση στον 11ο αιώνα, το μουσείο αναφέρει σύγκριση με άλλο φίλτρο που βρέθηκε σε ανασκαφή και χρονολογήθηκε με νομισματικά στοιχεία. Η πληροφορία για την προέλευση και η σύγκριση για τη χρονολόγηση είναι δύο διαφορετικά στοιχεία του καταλόγου.
Γράψτε λεζάντα για το μέρος που σώζεται
Δώστε την ονομασία του αντικειμένου, το μουσείο και τον αριθμό καταλόγου. Διευκρινίστε αν φαίνεται κανάτα με ίχνος φίλτρου, θραύσμα λαιμού με τον διάτρητο δίσκο στη θέση του ή κομμάτι που καταγράφεται χωριστά. Χρησιμοποιήστε τους όρους «διάτρητο» και «εγχάρακτο» όταν η περιγραφή ή η λήψη στηρίζει την παρατήρηση. Προσθέστε τη χρονολόγηση και τη μέτρηση με το όνομα και τη μονάδα της. Διατηρήστε τη διατύπωση «πιθανή γαζέλα» όπου η πηγή εκφράζει επιφύλαξη.
Μια πλάγια φωτογραφία μπορεί να δείξει την αρχική θέση και μια λήψη από πάνω το σχέδιο. Χρησιμοποιήστε γενική άποψη για να τοποθετήσετε κάθε λεπτομέρεια. Η κανάτα του Ashmolean δείχνει το σωζόμενο προφίλ του αγγείου. Το θραύσμα του Βρετανικού Μουσείου δείχνει τη θέση του δικού του δίσκου στον λαιμό. Οι κατάλογοι του Λος Άντζελες, της Στοκχόλμης και του Smithsonian δίνουν μετρήσεις και περιγραφές για τα δικά τους κομμάτια.
Η εικονογράφηση στην αρχή του άρθρου δείχνει ένα διάτρητο πήλινο φίλτρο μέσα στον λαιμό μιας κανάτας. Για φωτογραφία της κανάτας του Ashmolean, η λεζάντα μπορεί να αναφέρει τα ίχνη στον λαιμό μαζί με τον αριθμό EA1974.34.
Κατάλογοι συλλογών και μελέτες
- Μουσείο Ashmolean, EA1974.34. Κανάτα νερού και ίχνη φίλτρου στον λαιμό.
- Βρετανικό Μουσείο, 1921,0301.12. Θραύσμα λαιμού και φίλτρο με μοτίβο ελέφαντα.
- Μουσείο Αρχαιοτήτων της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής, NM 00428/1921. Πιθανή γαζέλα, θέση και ερμηνεία της χρήσης.
- Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες, M.2002.1.129. Τεχνικές και περιγραφή του μοτίβου με ψάρι.
- Μελέτη για τα φίλτρα κανάτας της Φουστάτ. Σύγκριση μοτίβων από διαφορετικές συλλογές.
- Smithsonian, FSC-P-1025.501. Διαστάσεις και απόδοση του θραύσματος.
- Μουσείο του Κουίνσλαντ, αντικείμενα de Tournouër. Ιστορία συλλογής και θέση του φίλτρου στην κανάτα.





