
Φιλανθρωπία στο Ισλάμ πέρα από τα χρήματα: Παραδείγματα σάντακα
Τι θεωρείται σάντακα πέρα από μια χρηματική δωρεά; Δείτε τις πηγές για τον καλό λόγο, τη βοήθεια, το φαγητό και την αξιοπρέπεια του αποδέκτη.
Στο Ισλάμ, η φιλανθρωπία μπορεί να περιλαμβάνει έναν καλό λόγο, βοήθεια σε κάποιον που σηκώνει βάρος, οδηγίες προς έναν προορισμό ή την απομάκρυνση ενός επικίνδυνου αντικειμένου από το πέρασμα. Οι συλλογές χαντίθ χρησιμοποιούν τον όρο σάντακα και για τέτοιες πράξεις και για υλικές προσφορές. Το κοινό στοιχείο είναι ότι κάποιος άλλος ωφελείται, ακόμη και όταν αυτός που βοηθά δεν έχει χρήματα να προσφέρει. Άλλοτε χρειάζεται μία φράση ή μια πληροφορία, και άλλοτε λίγο από τον χρόνο του.
Ο όρος σάντακα περιγράφει επίσης εθελοντικές προσφορές τροφίμων, χρημάτων και χρήσιμων αντικειμένων. Αν το ερώτημά σας αφορά την υποχρέωση του ζακάτ, οι κανόνες για τα περιουσιακά στοιχεία και τους δικαιούχους αποτελούν χωριστό θέμα. Η σύγκριση του ζακάτ και της σάντακα εξηγεί πού έχει σημασία αυτή η διάκριση. Εδώ εξετάζουμε τη μορφή που μπορεί να πάρει η καθημερινή βοήθεια και τις πηγές που δίνουν συγκεκριμένα παραδείγματα.
Ποιες καθημερινές πράξεις ονομάζουν φιλανθρωπία τα χαντίθ;
Στο Σαχίχ Μούσλιμ 1009, μια αφήγηση από τον Αμπού Χουράιρα, απαριθμούνται πράξεις σε κεφάλαιο για τα καλά έργα ως σάντακα. Παραδείγματα είναι η δίκαιη μεταχείριση στις διαφορές μεταξύ ανθρώπων, η βοήθεια σε όποιον χρειάζεται να ανέβει σε ζώο ή να ανεβάσει το φορτίο του, ο καλός λόγος, η πορεία προς την προσευχή και η απομάκρυνση ενός αντικειμένου που μπορεί να προκαλέσει βλάβη. Στην αρχή αναφέρονται οι αρθρώσεις του σώματος και η κάθε ημέρα. Τα παραδείγματα που ακολουθούν εξηγούν τι μπορεί να προσφέρει κανείς στη διάρκεια μιας συνηθισμένης ημέρας.
Ορισμένα παραδείγματα έχουν τη μορφή που τους δίνει το ταξίδι της εποχής. Στην αφήγηση υπάρχει ζώο που χρησιμεύει ως μέσο μετακίνησης και υπάρχει φορτίο. Σήμερα ένα συγγενικό παράδειγμα είναι να κρατήσετε μια πόρτα για κάποιον που μεταφέρει σακούλες ή να βοηθήσετε έναν γείτονα να σηκώσει ένα κουτί αφού τον ρωτήσετε. Οι σημερινές περιστάσεις δείχνουν μια εφαρμογή. Το χαντίθ περιγράφει με τα δικά του λόγια τα παραδείγματα της εποχής του.
Στην απάντησή του για τη διαφορά σάντακα και ζακάτ, το αιγυπτιακό Νταρ αλ-Ιφτά παραθέτει αυτή την αφήγηση για να δείξει το ευρύ φάσμα πράξεων που μπορούν να ονομάζονται σάντακα. Όταν μια ελληνική μετάφραση χρησιμοποιεί απλώς τη λέξη «φιλανθρωπία», δείτε αν το θέμα είναι συγκεκριμένη πληρωμή, εθελοντική υλική προσφορά ή ευρύτερες πράξεις όπως εκείνες του χαντίθ. Σε σημειώσεις για συζήτηση, μπορείτε να βάλετε την πηγή δίπλα στο αρχικό παράδειγμα και να ονομάσετε χωριστά τη σημερινή εφαρμογή.
Ένας καλός λόγος, οδηγίες ή λίγη προσοχή
Στο Τζάμι ατ-Τιρμιδί 1956 υπάρχουν και άλλα παραδείγματα, όπως το χαμόγελο σε κάποιον, οι οδηγίες σε κάποιον που έχασε τον δρόμο του και η βοήθεια σε κάποιον που δεν βλέπει καλά. Ένας ήρεμος χαιρετισμός μπορεί να είναι μια μικρή πράξη. Η καθοδήγηση προς τον σωστό προορισμό μπορεί να πάρει λίγα λεπτά και να αλλάξει την πορεία της ημέρας ενός ανθρώπου.
Η χρήσιμη πράξη εξαρτάται από την ανάγκη. Σε έναν σταθμό μπορείτε να δείξετε πρώτα την κατεύθυνση και έπειτα να ρωτήσετε αν χρειάζεται να συνοδεύσετε τον άνθρωπο. Στην εργασία, μια σαφής εξήγηση μπορεί να βοηθήσει έναν νέο συνάδελφο που δεν παρακολούθησε όλη τη συζήτηση. Όταν ο άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει, μια ερώτηση πριν από την παρέμβαση του επιτρέπει να εξηγήσει τι θα του ήταν πράγματι χρήσιμο. Πρόκειται για εφαρμογές της βοήθειας στην πράξη.
Βάλτε τον καλό λόγο από το Μούσλιμ 1009 δίπλα στο χαμόγελο και στις οδηγίες από το Τιρμιδί 1956. Η ευγενική ομιλία και η συγκεκριμένη πληροφορία μπορούν να συνυπάρχουν. Το ίδιο μήνυμα αποδίδει περισσότερο όταν ταιριάζει σε αυτό που ζήτησε ο άλλος. Ο οδηγός ανάγνωσης παραπομπών σε χαντίθ εξηγεί γιατί χρειάζονται μαζί ο αριθμός και η συλλογή όταν αναφέρετε ένα παράδειγμα.
Πιο εύκολη χρήση ενός κοινόχρηστου χώρου
Και οι δύο αφηγήσεις αναφέρουν την απομάκρυνση εμποδίου ή βλαβερού αντικειμένου από τον δρόμο. Στην απάντηση για την απομάκρυνση επικίνδυνων αντικειμένων από το πέρασμα, το Νταρ αλ-Ιφτά εξηγεί το παράδειγμα με βάση το όφελος των περαστικών. Το ίδρυμα παραθέτει σχόλια που περιλαμβάνουν μικρά εμπόδια όπως πέτρες και αγκάθια. Ο επόμενος περαστικός μπορεί να ωφεληθεί χωρίς να μάθει ποιος άνοιξε τον δρόμο.
Σκεφτείτε μια είσοδο κοινοτικού κέντρου που έχει φράξει. Αν έχει μείνει σε λάθος θέση ένα κουτί που μετακινείται, μια ερώτηση στον υπεύθυνο για το πού ανήκει μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Αν το εμπόδιο είναι επικίνδυνο ή βρίσκεται στην αρμοδιότητα δημόσιου φορέα, ενημερώστε τους υπεύθυνους. Το ζητούμενο είναι να μειωθεί η δυσκολία για τον επόμενο που χρειάζεται τον χώρο. Ο χρόνος που δώσατε μπορεί να έχει αξία ακόμη κι αν κανείς δεν παρέλαβε δώρο από τα χέρια σας.
Αν συναντάτε εμπόδια στο ίδιο μέρος επανειλημμένα, καταγράψτε το σημείο και πότε εμφανίζονται. Η πληροφορία μπορεί να βοηθήσει τον υπεύθυνο να καταλάβει γιατί μια δίοδος δυσκολεύει ακριβώς εκείνη την ώρα. Η αναφορά ενός προβλήματος είναι ένας τρόπος να βοηθήσει και όποιος δεν μπορεί να αναλάβει ο ίδιος τη μετακίνηση.
Προσφορά τροφίμων ή άλλων χρήσιμων αγαθών
Το Κοράνι 2:267 μιλά για προσφορά από τα καλά αγαθά και προειδοποιεί για τη συνειδητή επιλογή πράγματος κακής ποιότητας που ο ίδιος ο δωρητής θα δίσταζε να δεχθεί. Πριν αφήσετε ένα κουτί με πράγματα, ρωτήστε αν ο παραλήπτης μπορεί να τα χρησιμοποιήσει. Μια σακούλα με τρόφιμα, μια ζεστή κουβέρτα σε καλή κατάσταση και ένα εργαλείο που λειτουργεί είναι διαφορετικές μορφές υλικής βοήθειας.
Αν ένα νοικοκυριό ζητήσει συγκεκριμένες προμήθειες, πάρτε αυτές που χρειάζεται. Αν μια δομή διανομής τροφίμων ζητά αγαθά μιας κατηγορίας που διατηρούνται για καιρό, ρωτήστε τι μπορεί να δεχθεί. Η αποθήκευση, η μεταφορά και η δυνατότητα χρήσης επηρεάζουν το πόσο χρήσιμη είναι η προσφορά. Το άρθρο για το οθωμανικό ιμαρέτ και το κληροδότημά του παρουσιάζει ιστορική περίπτωση οργάνωσης φαγητού και εξηγεί πώς τεκμηριωνόταν η στήριξη του μαγειρείου.
Ένα παράδειγμα από τις ΗΠΑ είναι το δίκτυο Feeding America. Στις οδηγίες του για δωρεές τροφίμων καλεί ιδιώτες να ενημερώνονται για τις ανάγκες της τοπικής τράπεζας τροφίμων. Ένας φορέας άλλης χώρας μπορεί να έχει άλλους κανόνες. Μια ερώτηση για τα είδη που γίνονται δεκτά και τις ώρες παράδοσης βοηθά να χρησιμοποιηθούν τα πράγματα πριν δαπανηθεί χρόνος για τη μεταφορά τους.
Προσφορά που διατηρεί την αξιοπρέπεια του αποδέκτη
Τα εδάφια 2:262–264 του Κορανίου μιλούν για δαπάνη που δεν ακολουθείται από υπενθυμίσεις γενναιοδωρίας ή προσβολή. Τοποθετούν έναν καλό λόγο και τη συγχώρεση πάνω από μια προσφορά που ακολουθείται από βλάβη. Το Κοράνι 2:271 μιλά τόσο για προσφορά που γίνεται φανερά όσο και για διακριτική προσφορά προς όσους έχουν ανάγκη. Διαβάζονται μαζί όταν ενδιαφέρει ο τρόπος που φτάνει το δώρο στον αποδέκτη.
Μια ομάδα μπορεί να ευχαριστήσει τους εθελοντές και να αναφέρει το αποτέλεσμα, προστατεύοντας παράλληλα την ιδιωτική ζωή των αποδεκτών. Για παράδειγμα, μπορεί να ανακοινώσει πόσα πακέτα μοίρασε χωρίς να κατονομάσει νοικοκυριά ή να φωτογραφίσει αποδέκτες. Σε προσωπική προσφορά, η δυνατότητα αποδοχής ή άρνησης βοηθά να μην ασκηθεί πίεση. Αν θέλετε να ελέγξετε τον φορέα πριν προσφέρετε, ο οδηγός ελέγχου μιας φιλανθρωπικής οργάνωσης διακρίνει την επαλήθευση του φορέα από τον σεβασμό προς τους αποδέκτες.
Σκεφτείτε δύο ίδιες σακούλες τροφίμων. Στη μία περίπτωση ο δωρητής ρωτά τι θα ήθελε να λάβει ο αποδέκτης και συμφωνούν σε μια ήσυχη παράδοση. Στην άλλη κάποιος κοινοποιεί προσωπικές λεπτομέρειες για να επαινέσει τον δωρητή. Το περιεχόμενο μπορεί να είναι πανομοιότυπο. Τα κορανικά εδάφια στρέφουν την προσοχή στο τι συμβαίνει στον άνθρωπο την ώρα της προσφοράς και μετά. Η οργάνωση της παράδοσης αποτελεί επομένως μέρος της πράξης.
Όταν μια πράξη συνεχίζει να ωφελεί άλλους
Το Σαχίχ αλ-Μπουχάρι 2320 δίνει το παράδειγμα της φύτευσης ή της σποράς. Ό,τι φάει από εκεί ένα πουλί, ένας άνθρωπος ή ένα ζώο λογίζεται ως φιλανθρωπία για εκείνον που φύτεψε. Το Σαχίχ Μούσλιμ 1631 μιλά σε χωριστό πλαίσιο για διαρκή φιλανθρωπία, χρήσιμη γνώση και ενάρετο παιδί που προσεύχεται για τον αποθανόντα. Διαβάζοντας και τα δύο, διακρίνουμε το όφελος που εξακολουθεί μετά από μια πράξη και τη συγκεκριμένη διατύπωση για διαρκή ωφέλεια στο δεύτερο χαντίθ.
Σε έναν κοινόχρηστο κήπο, κάποιος μπορεί να αφιερώσει χρόνο για φύτευση ή φροντίδα και να ωφελήσει ανθρώπους που θα έρθουν αργότερα. Χρειάζεται κατάλληλος χώρος και συνεννόηση με τους υπεύθυνους. Το παράδειγμα της φύτευσης αφορά την ωφέλιμη χρήση μετά την αρχική ενέργεια. Σε ένα οργανωμένο κληροδότημα, όπως αυτό του ιμαρέτ, προκύπτει επίσης το ζήτημα του τι θα στηρίξει τη λειτουργία σε βάθος χρόνου.
Επιλέγοντας μια βοήθεια που μπορεί να αξιοποιηθεί
Ξεκινήστε από μια αναγνωρίσιμη ανάγκη. Αν κάποιος ζητά πληροφορίες, δώστε ελεγμένες οδηγίες ή βοηθήστε τον να βρει έναν αρμόδιο. Αν χρειάζεται ένα χέρι για μια δουλειά, ρωτήστε σε ποιο σημείο μπορείτε να βοηθήσετε. Αν μια ομάδα χρειάζεται υλικά, μάθετε ποια μπορεί να αξιοποιήσει. Στον κοινόχρηστο χώρο παρατηρήστε τα μικρά εμπόδια και τα ασαφή σήματα που δυσκολεύουν τους άλλους.
Σε μια συλλογική δράση, αποφασίστε ποιος συγκεντρώνει όσα ζητήθηκαν και ποιος συντονίζει την παράδοση. Σε προσωπική προσφορά, μια απλή ερώτηση για το τι χρειάζεται μπορεί να αρκεί για να βρεθεί μια χρήσιμη πράξη. Ο αποδέκτης μπορεί να επιθυμεί βοήθεια μόνο σε ένα βήμα και να θέλει να κάνει ο ίδιος τα υπόλοιπα.
Όταν εξηγείτε γιατί τέτοιες πράξεις ονομάζονται σάντακα, προσθέστε την παραπομπή του παραδείγματος. Στο Μούσλιμ 1009 βρίσκουμε τον καλό λόγο και τη βοήθεια με φορτίο. Το Τιρμιδί 1956 αναφέρει τις οδηγίες. Τα κορανικά εδάφια 2:262–264 αφορούν τον τρόπο προσφοράς. Με αυτές τις αναφορές ο αναγνώστης διακρίνει το πρωτότυπο από τη σημερινή εφαρμογή και εκτιμά ποια βοήθεια μπορεί να προσφέρει.





