Lần đầu dự Jumu'ah vào thứ Sáu cần biết gì về giờ khutbah?

Lần đầu dự Jumu'ah vào thứ Sáu cần biết gì về giờ khutbah?

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Lần đầu đến thánh đường dự Jumu'ah ở Việt Nam? Tìm hiểu cách xác nhận giờ khutbah, chuẩn bị wudu, phân biệt tham quan với dự lễ, theo dõi bài giảng và hai rak'ah, cũng như hỏi ai khi đến muộn.

Nếu đây là lần đầu bạn dự Jumu'ah, hãy hỏi chính thánh đường định đến ba việc trước khi đi: khutbah bắt đầu lúc nào trong thứ Sáu này, phần salah tập thể bắt đầu lúc nào, và lối vào dành cho người dự lễ ở đâu. Jumu'ah là buổi nguyện tập thể hằng tuần vào thứ Sáu; khutbah là bài giảng trước phần nguyện hai rak'ah do imam dẫn. Giờ Dhuhr trong một ứng dụng chỉ cho biết khung giờ nguyện giữa ngày, không nhất thiết là lúc bài giảng bắt đầu. Nếu bạn chỉ muốn tham quan hoặc quan sát, hãy hỏi riêng liệu nơi ấy có tiếp khách trong buổi lễ hay không.

Qur'an 62:9 nêu lời kêu gọi đến buổi nguyện thứ Sáu, cung cấp bối cảnh tín ngưỡng chứ không phải lịch của một thánh đường cụ thể. Tại Việt Nam, Ủy ban Công tác Tôn giáo Chính phủ ghi nhận Ban Đại diện Cộng đồng Hồi giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh, các thánh đường và điểm sinh hoạt; thông tin tổ chức ấy cũng không cho biết giờ khutbah của tuần này. Hướng dẫn dưới đây giúp người mới hỏi đúng câu, nhận ra các phần của buổi lễ và cư xử tôn trọng; trường hợp cá nhân về nghĩa vụ, sức khỏe hay giá trị của phần nguyện cần được hỏi người có chuyên môn phù hợp trong cộng đồng bạn theo.

Phân biệt giờ Dhuhr, bài nói trước lễ, khutbah và salah tập thể

Một bảng giờ có thể ghi Dhuhr, Jum'ah, khutbah, bài nói tiếng địa phương, hoặc jama'ah. Những từ ấy không nhất thiết chỉ cùng một phút. Dhuhr có thể là thời điểm bắt đầu khung giờ nguyện giữa ngày; một bài nói hoặc thông báo có thể đi trước khutbah chính; còn hàng người đứng lên nguyện là một bước tiếp theo. Khi thấy một con số đơn lẻ, đừng đoán nó chỉ phần nào. Bạn có thể nhắn: “Thứ Sáu tuần này khutbah bắt đầu mấy giờ, phần nguyện tập thể mấy giờ, và có mấy buổi?” Hãy kèm tên thánh đường và ngày cụ thể để tránh dùng lại poster cũ.

Các trang do thánh đường tự công bố cho thấy vì sao phải hỏi rõ nhãn thời gian. Cambridge Central Mosque liệt kê hai giờ bắt đầu khutbah cho hai buổi Jumu'ah, bên cạnh cột Dhuhr thường ngày. East London Mosque nói rõ tại nơi họ khutbah bắt đầu khoảng nửa giờ trước thời điểm nguyện tập thể thứ Sáu được ghi ở cột Zuhr. Birmingham Central Mosque lại tách bài nói tiếng Urdu và tiếng Anh khỏi khutbah tiếng Ả Rập chính, và tại lần thông báo được kiểm tra chỉ nêu một buổi Jumu'ah. Đây là ví dụ về cách các đơn vị gắn nhãn, không phải giờ áp dụng cho Việt Nam hay bằng chứng mọi nơi đều có buổi thứ hai.

Đừng dùng giờ cầu nguyện của một thành phố để suy ra cổng mở của thánh đường ở thành phố khác. Tại TP.HCM, Hà Nội hay An Giang, thời gian di chuyển, nơi gửi xe và việc tìm khu wudu đều cần tính thêm. Nếu không tìm thấy thông báo cập nhật trên kênh của nơi định đến, hãy liên hệ ban quản trị hoặc người phụ trách trước khi đi. Hỏi “12 giờ 30 là bài giảng hay lúc vào hàng nguyện?” thường hữu ích hơn chỉ hỏi “mấy giờ mở cửa?”. Giữ lại câu trả lời và đường dẫn thông báo, nhưng kiểm tra lại vào tuần kế tiếp.

Đến để dự lễ khác với đến tham quan hoặc quan sát

Người dự nguyện cần biết lối vào cho tín hữu, nơi wudu, khu nguyện và nếu có nhiều buổi thì khu của đúng buổi mình muốn dự. Người chỉ tham quan cần hỏi thánh đường có tiếp khách vào thứ Sáu không. Người muốn quan sát khutbah còn phải hỏi có cần hẹn trước, có người hướng dẫn, được đứng hoặc ngồi ở đâu, và có thể ở lại đến phần nguyện hay không. Một thánh đường có lớp học hoặc đón khách ngày thường không đương nhiên cho phép khách tự bước vào phòng nguyện khi đang đông người.

Bài tường thuật trực tiếp của VietNamNet ghi lại hoạt động của thánh đường Jamiul Islamiyah tại khu vực đường Trần Hưng Đạo, Thành phố Hồ Chí Minh, cùng lời phỏng vấn một phó ban quản trị về sinh hoạt thứ Sáu. Bài báo cho thấy một cộng đồng cụ thể sử dụng thánh đường cho buổi Jumu'ah và dạy học; nó không phải thông báo tiếp khách hiện hành. Việc phóng viên được tác nghiệp ở đó cũng không có nghĩa một người mới có thể tự ý quan sát, chụp ảnh hay quay phim ở nơi khác. Trang của cơ quan tôn giáo nhà nước ghi nhận nhiều thánh đường và điểm sinh hoạt tại TP.HCM, nên tên điểm đến cụ thể cần được nói rõ khi hỏi.

Hướng dẫn tham quan của Hội đồng Hồi giáo Anh phân biệt ngày mở cửa công cộng với chuyến thăm vào thời gian khác được sắp xếp cùng thánh đường địa phương. Đó là cách đặt câu hỏi tham khảo, không phải chính sách của các thánh đường Việt Nam. Một câu hỏi rõ ràng là: “Tôi muốn hiểu lễ nguyện thứ Sáu nhưng chỉ đến quan sát; tuần này thánh đường có tiếp khách không, tôi cần báo trước và vào cửa nào?” Nếu nơi ấy đề nghị bạn đến một ngày giới thiệu riêng, hãy theo lịch họ đưa ra thay vì coi lời từ chối quan sát vào thứ Sáu là lời từ chối mọi chuyến thăm.

Chuẩn bị wudu, trang phục, giày dép và lối đi

Người dự salah cần biết mình đã ở trạng thái thanh tẩy nghi lễ hay cần làm wudu trước khi nguyện. Hãy chừa đủ thời gian tìm chỗ rửa, xếp hàng, cất giày và ngồi xuống trước khutbah. Wudu không phải việc người tham quan bắt buộc làm chỉ vì nhìn thấy bồn rửa; đó là bước chuẩn bị của người thực hiện nghi lễ. Hướng dẫn wudu bằng tiếng Việt của trang trình bày trình tự cơ bản và các khác biệt giữa truyền thống. Nếu bạn có băng vết thương, hạn chế vận động hoặc câu hỏi riêng về trạng thái thanh tẩy, hãy hỏi người hướng dẫn tin cậy thay vì tự áp dụng một danh sách chung.

Chọn trang phục gọn, kín đáo và thuận tiện khi ngồi, đứng; quy định cụ thể của nơi đến là chuẩn cần hỏi. Nhiều thánh đường yêu cầu bỏ giày trước khu thảm nguyện, nhưng vị trí bỏ giày có thể ở bên trong tòa nhà. Tài liệu dành cho khách của Islamic Center of Midland giải thích việc bỏ giày để giữ sạch sàn và nhắc tắt chuông điện thoại, tránh đi ngay trước một người đang nguyện. Đây là hướng dẫn của trung tâm ấy; tại Việt Nam hãy xem biển chỉ dẫn và hỏi người tiếp đón. Đặt giày đúng chỗ, giữ thông thoáng lối thoát và không chiếm chỗ của người khác.

Nếu cần đường đi cho xe lăn, ghế ngồi, một góc ít ồn, hoặc đi cùng trẻ nhỏ, nên hỏi trước khi xuất phát. Đừng suy từ ảnh bên ngoài rằng mọi tầng hay mọi cửa đều dành cho khách. Báo với người hướng dẫn rằng bạn đến lần đầu và đang dự lễ hay chỉ quan sát; họ có thể chỉ khu phù hợp. Cách hỏi nhỏ nhẹ trước giờ giảng sẽ đỡ làm gián đoạn không gian chung hơn là tự đi tìm phòng khi khutbah đã bắt đầu.

Nhận ra trình tự adhan, khutbah, iqama và hai rak'ah

Adhan là lời xướng kêu gọi đến giờ nguyện. Trong nhiều buổi Jumu'ah, tiếp theo là khutbah, thường gồm hai phần có khoảng dừng ngắn ở giữa. Sau bài giảng, iqama có thể được xướng để báo rằng salah tập thể sắp bắt đầu; tín hữu đứng thành hàng và theo imam trong hai rak'ah. Đây là khung giúp người mới nhận diện điều đang diễn ra, không phải lịch phút-giây giống nhau ở mọi thánh đường. Buổi ở nơi bạn đến có thể còn phần giới thiệu, thông báo hoặc một bài nói bằng ngôn ngữ khác.

Tài liệu Midland mô tả hai phần ngắn của bài giảng, khoảng dừng giữa chúng và lời xướng tiếp theo trước phần nguyện tập thể. Đừng đứng dậy đi ra chỉ vì giảng giả tạm ngừng. Nếu nghe hai loại lời xướng mà chưa hiểu khác nhau ở đâu, bài giải thích adhan và iqama bằng tiếng Việt phân biệt lời gọi chung với lời báo hàng nguyện bắt đầu. Nghe một lời gọi cũng không tự xác nhận giờ đã ghi trên ứng dụng điện thoại là lúc diễn ra khutbah tại chính nơi này.

Trong phòng nguyện, minbar là bục thường gắn với người giảng khutbah, còn mihrab đánh dấu hướng qibla trên tường. Bài thuật ngữ kiến trúc thánh đường giúp nhận ra các từ đó trước khi đến. VietNamNet mô tả chi tiết bên trong Jamiul Islamiyah như một trường hợp ở TP.HCM; kiến trúc và lối vào của thánh đường bạn chọn có thể khác. Biết thuật ngữ không thay thế cho biển báo hoặc lời của người phụ trách về chỗ nên đứng.

Nghe khutbah yên lặng, xin phép trước khi chụp ảnh

Khi khutbah đang diễn ra, đặt điện thoại ở chế độ im lặng và dừng trò chuyện. Nếu không hiểu tiếng Ả Rập, tiếng Chăm, tiếng Việt hay một ngôn ngữ giảng khác, hãy dành câu hỏi cho sau buổi lễ. Đừng coi khoảng dừng giữa hai phần khutbah là lúc đi lên phía trước, đổi chỗ liên tục hoặc thảo luận với bạn. Nếu vào muộn, đứng ở nơi không cản lối rồi hỏi người hướng dẫn vị trí còn trống; tránh bước qua những người đã ngồi để tìm hàng đầu.

Được vào tòa nhà không đồng nghĩa được chụp người đang cầu nguyện. Ngay cả khi thánh đường cho phép ảnh kiến trúc vào một dịp giới thiệu, quy định trong buổi Jumu'ah có thể khác, và người xuất hiện trong ảnh vẫn có quyền được tôn trọng. Muốn quay cho trường học, bài báo hay mạng xã hội, trước hết hỏi ban quản trị về mục đích và khu được quay, sau đó chú ý sự đồng ý của những người có thể bị ghi hình. Không có câu trả lời rõ thì cất máy; đừng biến hàng người nguyện thành phông nền. Hướng dẫn về ngày mở cửa của Hội đồng Hồi giáo Anh chỉ là ví dụ cho hoạt động tham quan có tổ chức, không cấp phép ghi hình ở Việt Nam.

Người chỉ đến quan sát nên ở đúng vùng được chỉ dẫn, không tự bước vào hàng nguyện để bắt chước động tác mình chưa hiểu. Nếu phải ra ngoài với trẻ nhỏ hoặc vì lý do sức khỏe, dùng lối được người phụ trách hướng dẫn, di chuyển chậm và để các lối thoát thông thoáng. Tìm hiểu tôn giáo và lịch sử thánh đường có thể tiếp tục khi buổi lễ xong hoặc tại một cuộc hẹn riêng; hỏi dài giữa khutbah thường làm người khác mất tập trung.

Khi hàng nguyện bắt đầu, người dự lễ theo imam

Sau khutbah, tín hữu vào hàng để theo imam thực hiện hai rak'ah. Nếu dự lễ lần đầu, hãy hỏi người tiếp đón trước giờ bắt đầu rằng khu nguyện dành cho mình ở đâu và có ai có thể hướng dẫn cơ bản. Khi mọi người đứng dậy, để người bên cạnh có không gian, tránh chạy chen lên trước hoặc chặn cửa. Người được phép quan sát tiếp tục ở vị trí khách; họ không phải thực hiện cử động nghi lễ chỉ để hòa vào đám đông.

Bạn có thể thấy sự khác nhau ở vị trí đặt tay, phần nguyện tự nguyện trước hoặc sau lễ, cách bố trí khu của phụ nữ hoặc người cần ngồi. Những khác biệt này cần được hiểu trong bối cảnh cộng đồng và trường phái; đừng kết luận người kế bên sai chỉ qua một động tác. Nếu đau, khó đứng hoặc không nhớ phần nguyện, hãy nói rõ trường hợp của mình với người có kiến thức tại nơi bạn dự. Bài nhập môn không thể phán quyết việc thờ phượng của một cá nhân có hợp lệ hay không.

Một số người tiếp tục dua, tức lời cầu xin cá nhân, sau phần nghi lễ; người khác lấy giày và rời đi. Dua không phải tên khác của salah hai rak'ah có imam dẫn. Bài tiếng Việt về dua và salah giải thích điểm khác nhau. Hãy để người khác hoàn tất việc riêng, và nếu sắp có buổi nguyện tiếp theo thì chuyển cuộc trò chuyện ra nơi không ảnh hưởng luồng người.

Đến muộn: xác nhận bạn đã bắt kịp phần nào

“Đến muộn” có thể có nghĩa khutbah đã bắt đầu nhưng salah chưa bắt đầu, hoặc hàng nguyện đã vào một rak'ah. Trước hết chậm lại, hỏi người hướng dẫn phòng nào còn chỗ và có thể vào từ lối nào. Đừng chạy trong hành lang hay băng qua trước người đang nguyện. Khách chỉ quan sát cũng cần hỏi lại vào thời điểm ấy còn được đón tiếp không; quyền vào hàng của tín hữu không tự thành quyền vào khu nguyện của khách.

Nếu là người dự lễ, cách hoàn tất phần nguyện khi đến muộn tùy bạn tới lúc nào và cách hướng dẫn của truyền thống mình theo. Sau buổi lễ, nói cụ thể với imam hoặc người có kiến thức: “Tôi tới lúc khutbah, sau iqama hay khi imam đang ở rak'ah nào? Tôi thực sự đã tham gia phần nào?” Nếu có việc đi xa, bệnh, chăm sóc người thân hay hạn chế vận động, cũng cần nêu rõ. Một dòng trả lời trên mạng về “bù mấy rak'ah” không đủ dữ kiện để giải quyết mọi hoàn cảnh, nên bài viết này không đưa phán quyết riêng.

Nếu buổi ấy đã kết thúc, hỏi thánh đường trong ngày hôm đó có buổi khác hay không, ở đâu và giờ gì. Cambridge công bố hai buổi, Birmingham trong thông báo đã kiểm tra công bố một buổi; hai cách tổ chức khác nhau cho thấy không nên đoán. Ghi lại nguyên nhân đến trễ: bạn đã đọc nhầm giờ Dhuhr, giờ bài giảng, hay giờ salah tập thể? Lần sau bạn sẽ biết cần nhìn đúng nhãn và xác minh với ban quản trị.

Sau buổi lễ, giữ lại kênh thông tin đáng tin cho tuần tới

Khi rời phòng nguyện, đợi người khác hoàn tất phần cầu xin, lấy giày và đi qua; nếu có buổi tiếp theo, hỏi nơi nào thuận tiện để trò chuyện. Hai câu thiết thực cho lần sau là: “Tôi xem giờ bắt đầu khutbah của thánh đường ở kênh nào?” và “Lối vào cùng khu wudu dành cho người mới ở đâu?” Nếu bạn chỉ là khách tìm hiểu, hỏi có dịp tham quan nào thích hợp hơn. Những câu ấy cho bạn thông tin có thể dùng được, thay vì phải tự đoán từ lịch Dhuhr chung.

Đừng biến mô tả của một bài báo hay lịch của thánh đường nước ngoài thành thời gian cố định của Jumu'ah tại Việt Nam. Bài phỏng vấn về Jamiul Islamiyah cho thấy cuộc sống của một cộng đồng TP.HCM tại thời điểm tường thuật; trang của Ủy ban Công tác Tôn giáo cho thấy phạm vi tổ chức của cộng đồng. Cả hai đều không thay thế thông báo tuần hiện tại của nơi bạn sẽ đến. Lưu địa chỉ liên hệ chính thức, xác nhận lại lịch mỗi thứ Sáu, và nhờ người tại chỗ giải thích những điều bạn chưa hiểu.

Nguồn tham khảo