ئاندالۇس ئۆستەڭلىرى ۋە ۋالېنسىيە سۇ مەھكىمىسى

ئۆستەڭ (acequia) ئىبىرىيە يېرىم ئارىلىدا، ئالاھىدە قىلىپ ئېيتقاندا ۋالېنسىيەنىڭ دېھقانچىلىق رايونلىرىدا تارتىش كۈچى ئارقىلىق سۇ تەقسىملەيدىغان سۇغىرىش سىستېمىسىدۇر. بۇ ئاتالغۇ ئەرەبچىدىكى «ساقىيە» (al-saqiya) سۆزىدىن كەلگەن بولۇپ، تارىخىي تىل قاتلاملىرىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ، لېكىن بۇ ئاندالۇس دەۋرىدىن بۇيانقى ئۈزۈلۈپ قالمىغان تېخنىكىلىق داۋاملىشىشنى تولۇق ئىسپاتلىيالمايدۇ.

مۇقاۋا سۈرىتى سۈنئىي ئەقىل ياردىمىدە ئىجاد قىلىنغان تارىخىي قايتا تەسۋىر بولۇپ، مەلۇم بىر يادىكارلىق، ئۇستا ياكى ئەسەرنىڭ فوتوسى ئەمەس.

ماتېرىيال، قۇرۇلۇش ۋە ئىشلىتىش

سۇ تۇرىيە دەرياسىدىن ئاساسىي ئۆستەڭلەرگە كىرىپ، ئېگىزلىك پەرقىگە تايىنىپ پومپىسىز ئاقىدۇ ۋە كىچىك تارماقلار ئارقىلىق ئېتىزلارغا تەقسىملىنىدۇ. سۇ يېتىشمەسلىك مەسىلىسىنى پەقەت فىزىكىلىق ئۆستەڭلەرلا ئەمەس، بەلكى قاتتىق قائىدە-يوسۇنلار ھەل قىلىدۇ. يەرلىك جەمئىيەت ۋەكىللىرى يىغىلىپ، سۇ ئىشلىتىش ھوقۇقى ۋە نۆۋىتىگە مۇناسىۋەتلىك تالاش-تارتىشلارنى ئۆرپ-ئادەت قانۇنلىرى ئاساسىدا بىر تەرەپ قىلىدۇ.

قانداق توغرا تونۇيمىز؟

بۇ سىستېمىنىڭ كېلىپ چىقىشىنى پەقەت بىرلا دەۋرگە باغلاش تارىخىي مۇرەككەپلىكنى كۆمۈپ قويىدۇ. ئۇنىڭ ئۇلى رىم دەۋرىگە تۇتىشىشى، ئىسلام ھۆكۈمرانلىقىدا ئۆزگەرتىلىپ، خىرىستىيان پادىشاھلىقى دەۋرىدە كېڭەيتىلگەن بولۇشى مۇمكىن. داڭلىق ۋالېنسىيە سۇ مەھكىمىسى (Tribunal de las Aguas) فىزىكىلىق سۇ قۇرۇلۇشىدىن كۆرە، جەمئىيەتنىڭ ئورتاق كېلىشىمى ۋە غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسى سۈپىتىدە قىممەتلىكتۇر.

مەنبەلەر

• UNESCO Intangible Heritage: Irrigators’ Tribunals — living institutions, functions and inscription.
• UNESCO World Heritage Centre: La Huerta de Valencia — irrigated landscape and historical layers.
• FAO GIAHS: Historical Irrigation System at l’Horta de València — agricultural system, water distribution and governance.