Camiu't-Tevarih: Tebriz'de Bir Dünya Tarihi Yazımı
Reşidüddin ve ekibinin Moğollar ile uzak halklara dair kaynakları nasıl derlediği, çevirdiği ve İlhanlı sarayı için resimli bir tarih hazırladığı.
Camiu't-Tevarih, 14. yüzyılın başlarında İlhanlı sarayının siparişi üzerine vezir Reşidüddin Hamedani'nin yönetiminde hazırlanan anıtsal bir tarihi çalışmadır. Moğol tarihi olarak başlayan proje, Avrasya hanedanlarını, dinlerini ve halklarını belgeleyen kapsamlı bir dünya tarihi niteliği kazanmıştır.
Kapak görseli, yapay zekâ desteğiyle oluşturulmuş özgün bir tarihî canlandırmadır; belirli bir anıtın, atölyenin veya eserin fotoğrafı değildir.
Malzeme, yapım ve kullanım
Tebriz'deki Rab-ı Reşidi külliyesinde yer alan nakkaşhane ve yazıhanede üretilen eser; Moğol şecere uzmanları, Çinli bilginler, Keşmirli Budistler ve Hristiyan din adamlarının sözlü ve yazılı kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmıştır. 1314 tarihli Arapça nüshanın minyatürleri, Çin, Fars, Arap ve Bizans sanat üsluplarını sentezler.
Doğru biçimde nasıl tanınır?
Camiu't-Tevarih geniş kapsamına rağmen modern anlamda tarafsız ve nesnel bir dünya tarihi olarak yorumlanmamalıdır. Bu eser, İlhanlı hükümdarlarını geçmişin büyük imparatorluk ve din hanedanlarıyla ilişkilendirerek onların siyasi meşruiyetini pekiştirmek amacıyla tasarlanmış, saray himayesinde yürütülen ideolojik bir devlet projesidir.
Kaynaklar
- The Met: Folios from the Jami al-Tawarikh — commission, volumes, translations and image sources.
- University of Edinburgh: Jami al-Tawarikh — 1314 manuscript, production and provenance.
- UNESCO Memory of the World: Jami al-Tawarikh — global scope and surviving manuscripts.
