İslam’da kutsal kitaplar: Kur’an, Tevrat, Zebur, İncil ve suhuf

İslam’da kutsal kitaplar: Kur’an, Tevrat, Zebur, İncil ve suhuf

Muslim Post Editorial Desk@muslimpost

Kur’an’da kutsal kitapların geçtiği ayetleri, kitapların hangi peygamberlerle anıldığını ve Tevrat, Mezmurlar ile İncil adlarının farklı kullanımlarını öğrenin.

Müslümanlar Kur’an’ı Allah’ın Hz. Muhammed’e indirdiği vahiy olarak kabul eder ve Allah’ın daha önce de kitaplar vahyettiğine inanır. Kur’an’da Hz. Musa ile ilişkilendirilen Tevrat, Hz. Davud’a verilen Zebur, Hz. İsa’ya verilen İncil ve Hz. İbrahim ile Hz. Musa’nın önceki sahifeleri anılır. Âl-i İmrân 3:3 Tevrat ve İncil’i aynı ayette zikreder. Hz. Davud ve önceki sahifeler için başka surelerdeki ilgili ayetlere bakılır.

Önceki sahifelerin tek başlık altında ele alınması, giriş düzeyindeki kitap listelerini farklı uzunluklarda gösterebilir. Nisâ 4:136, Allah’ın elçisine indirilen kitaba ve daha önce indirdiklerine iman etmeye çağırır. İman konusu, derslerde anılan belli başlı kitap adlarından daha geniştir. İmanın altı esası rehberi kitaplara imanı meleklere, peygamberlere ve ahirete imanla birlikte açıklar.

Kur’an bu vahiyleri nerede anıyor?

  • Kur’an, Hz. Muhammed. Bakara 2:97, Cebrâil’in Allah’ın izniyle vahyi Peygamber’e getirdiğini bildirir. Neml 27:1 ayetinde doğrudan Kur’an adı kullanılır.
  • Tevrat, Hz. Musa. Mâide 5:44 Tevrat’ın adını verir. Bakara 2:53 Hz. Musa’ya kitap verildiğini anlatır. Bu iki ayet İslam öğretisindeki yaygın bağlantının dayanağını gösterir.
  • Zebur, Hz. Davud. Nisâ 4:163 Zebur’un Hz. Davud’a verildiğini açıkça belirtir. Aynı ifade İsrâ 17:55 ayetinde de yer alır.
  • İncil, Hz. İsa. Mâide 5:46 Meryem oğlu İsa’nın adını verir ve Allah’ın ona İncil’i verdiğini söyler.
  • Suhuf, Hz. İbrahim ve Hz. Musa. A‘lâ 87:14–19 iki peygamberin önceki sahifelerine atıfla sona erer. Necm 53:36–41 bu sahifeleri kişisel sorumluluk bağlamında anar.

İngilizce kaynaklarda Tawrat ve Tawrah aynı Arapça adın iki yazımıdır. Injil ve Injeel için de aynı durum geçerlidir. Türkçede Tevrat, Zebur, İncil veya önceki sahifeler gibi yerleşik karşılıklar görülür. Farklı bir dilde arama yaparken sure ve ayet numarası ile ele alınan peygamberin adını birlikte kullanın. Bir çalışma notunda Türkçe mealdeki sözcüğü ve başka kaynaklarda geçen yazımı yan yana kaydetmek, araştırılan ayete yeniden ulaşmayı kolaylaştırır.

Sure numarasını bilmek, Arapça ile Türkçe arayüzler arasında geçiş yaparken işe yarar. Örneğin 5:46, beşinci sure olan Mâide’nin kırk altıncı ayetidir. Bir öğretmen “İncil” adını söylerken o ayetteki Arapça adı kastedebilir. Bir yayın aynı adı Hristiyan kutsal metinlerinden birine verebilir. İsmin geçtiği metin ve numara, bu iki kullanımı açıklığa kavuşturur.

Kur’an metni, meal ve yazma nüsha

Kur’an, Hz. Muhammed’e gelen vahiy olarak İslam’da ayrı bir yere sahiptir. Furkân 25:32, vahyin neden bir defada gelmediği sorusunu Peygamber’in kalbini güçlendirme bağlamında yanıtlar. Mâide 5:48, Hz. Muhammed’e gelen kitabın öncekileri doğruladığını ve onlarla ilişkili olarak belirleyici bir konuma sahip olduğunu ifade eder. Arapçada bu konumu anlatan sözün meallerde farklı karşılıkları bulunabilir. Aynı ayet farklı topluluklardan söz eder ve iyilikte yarışmaya çağırır. Mâide 5:44 ve 5:46 ile birlikte okunduğunda Tevrat ve İncil’in rehberliğinin nasıl anlatıldığı da görülür.

Bir ayeti, mealini ve yazma nüshasını ararken farklı bilgiler kullanılır. 5:48 işareti, surenin numarasını ve ayetin metindeki yerini verir. Türkçe bir cümleyi aktarırken kullanılan mealin adını vermek gerekir. Kütüphane kataloğundaki yer numarası ise belli bir fiziksel nüshayı gösterir. Mushaf rehberi, Kur’an’ın yazılı nüshasına verilen adı ve tek bir yaprağın daha büyük bir metnin bir bölümünü nasıl koruyabileceğini açıklar. İki kütüphanede aynı sureyi içeren yapraklar varsa, nüshaları yer numaralarıyla ayırabilirsiniz.

Birmingham Üniversitesi’nin katalog kaydı, Mingana Koleksiyonu’ndaki bir parşömen parçasını tanıtır. Parçada 18, 19 ve 20. surelerin bazı kısımları bulunur. Bu bilgiyle tam bir mushaftan aynı ayetlere ulaşılabilir. Radyokarbon incelemesi parşömenin yaşını tahmin eder. Yazının ne zaman yazıldığı konusunda başka kanıtlar gerekir. Kur’an yazmalarında okuma işaretleri üzerine yazı, sayfa düzeninin ayetlerin veya metin bölümlerinin sınırlarını ne şekilde belli edebildiğini gösterir.

Kur’an’da Tevrat ve Yahudi geleneğinde Tora

Mâide 5:44 Tevrat’ta yol göstericilik ve nur bulunduğunu söyler. Yahudi topluluğu için hüküm veren peygamberlerin bu kitaba başvurduğunu, din bilginlerine ve hahamlara da kitabı koruma görevi verildiğini anlatır. Bakara 2:53 ise Allah’ın Hz. Musa’ya kitap verdiğinden söz eder. İslam’da Tevrat’ın Musa’yla ilişkilendirilmesini araştırırken iki ayeti bir arada değerlendirin. Birinde kitabın adı ve topluluktaki görevi, diğerinde Musa’nın adı ve kendisine verilen kitap bulunur.

Yahudi geleneğinde Tora dar anlamıyla Musa’nın beş kitabını ifade edebilir. Sefaria’nın Tanah kitaplığı, Tora başlığı altında Yaratılış, Çıkış, Levililer, Sayılar ve Yasa’nın Tekrarı kitaplarını sıralar. Peygamberler ve Yazılar ayrı bölümlerdir. Sefaria’nın Tora rehberi, adın Yahudi öğretisinde daha geniş bir anlamının da olduğunu açıklar. Bir karşılaştırmada Tora sözcüğünü gördüğünüzde beş kitabın tamamından mı, onların bir bölümünden mi, yoksa daha geniş bir öğreti geleneğinden mi söz edildiğini belirleyin.

Kur’an’dan bir ayeti özetleyen notta Tevrat adını kullanabilirsiniz. Tanah’a ait bir metni ele alırken ilgili kitabın adını, bölümünü ve ayetini gösterin. Adların yakınlığı ve Hz. Musa ile ilişki, karşılaştırmayı başlatmak için bir dayanak sağlar. Bugünkü bir baskının bütün satırlarının Kur’an’da sözü edilen vahye karşılık geldiğini ileri sürmek daha ayrıntılı kanıt gerektirir. İki atıf da verilirse her okuyucu kendi başına kaynakları açabilir.

Musa’nın adı üzerine bir araştırmada bu ayrım kaynak notuna da yansıyabilir. İlk satırda Bakara 2:53 ile kendisine verilen kitabı, ikinci satırda Mâide 5:44 ile adı anılan kitabın işlevini kaydedin. Söz konusu Yahudi metni ise onun yerini Tanah dizininde gösterin. Böylece bir derste veya karşılaştırmada hangi cümlenin hangi kaynağa dayandığı kolayca anlaşılır.

Zebur neden Mezmurlar diye çevrilir?

Hz. Davud’a Zebur verilmesi açık biçimde Nisâ 4:163 ve İsrâ 17:55’te anlatılır. İlk ayette bu ifade, vahiy alan peygamberlerin sıralanmasından sonra gelir. İkincisinde Allah’ın bilgisi ve peygamberler arasındaki farklılıklar üzerine bir açıklamadan sonra yer alır. Mezmurlar çevirisi, mezmur geleneğiyle ilişkiyi tanımaya yardımcı olur. İki ayet de Hz. Davud bağlantısını açıkça kurar. Zebur’un tam içeriği ve metinlerin sıralaması bu ayetlerde belirtilmez.

Mezmurlar kitabının yeri, kullanılan kutsal kitap dizinine göre bulunur. Sefaria onu Tanah’ın Yazılar bölümüne yerleştirir. Amerika Birleşik Devletleri Katolik Piskoposlar Konferansı’nın Kutsal Kitap dizini ise Eski Antlaşma’nın bilgelik kitapları arasında gösterir. İki dizinden de belirli bir mezmura ulaşılabilir. Kur’an’da Hz. Davud’a verilen vahyi kontrol etmek için Nisâ 4:163’e bakılır. İki metni karşılaştırırken her ikisinin de baskısını ve metindeki konumunu kaydedin.

Enbiyâ 21:105, yalnızca bir mealde sözcük aramanın sınırını gösterir. Bu ayette Allah’ın salih kullarının yeryüzüne vâris olmasından bahsedilir ve Arapçada ez-zebûr sözcüğü kullanılır. Bazı dillerdeki çeviriler burada “yazılar” ya da “kitaplar” gibi daha genel bir karşılık seçer. Yalnızca “Mezmurlar” diye aramak ayeti gözden kaçırabilir. Enbiyâ 21:105 ile Nisâ 4:163’ü karşılaştırıp her iki ayetin öncesinde ve sonrasında ne anlatıldığına da bakın.

Bu iki kaynağı yan yana getirirken sayfa içindeki başlığa da dikkat edin. Kutsal Kitap dizininde “Mezmurlar” başlığı okuru bir derlemeye götürür. Kur’an’daki ayet numarası ise önce Hz. Davud’a verilen kitabı anan bir cümleye götürür. Bir şiiri karşılaştıran not, derleme başlığıyla yetinmeyip şiirin yerini ve kullanılan baskıyı belirtir.

Hz. İsa’ya verilen İncil ve dört İncil kitabı

Mâide 5:46, Meryem oğlu İsa’nın adını anarak Allah’ın ona İncil’i verdiğini söyler. Ayet hem İsa’yı hem İncil’i önceki Tevrat’la ilişkili olarak anlatır. İncil’de yol göstericilik ve nur bulunduğu belirtilir. “İsa’ya verildi” ifadesi vahyi alan kişiyi tanımlar. Ayette tek tek kitap adları ya da bunların içerik listesi yer almaz.

Katolik Kutsal Kitap dizininde İsa’yı anlatan dört İncil, Matta, Markos, Luka ve Yuhanna adlarını taşır. Elçilerin İşleri ve mektuplar Yeni Antlaşma’da farklı başlıklarda gösterilir. Hristiyanlıkta İncil sözcüğü bizzat müjdeyi de dile getirebilir. Katolik Kilisesi Katekizmi’nin İsa Mesih bölümünün girişi bu kullanıma örnektir. Karşılaştırma yaparken Kur’an ayetini veya ilgili Hristiyan kitabını adlandırmak, sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını belirginleştirir.

Hz. İbrahim ve Hz. Musa’nın sahifeleri

Suhuf, Arapçada “sahife” sözcüğünün çoğuludur. Yazılı yapraklar veya kayıtlar için kullanılabilir. A‘lâ 87:18–19’un kimi çevirilerinde “önceki kitaplar” veya “sahifeler” karşılığı bulunur. Bir önceki ayetlerde arınmak, Rabbi anmak ve namaz kılmak ele alınır. Sonra dünya hayatına bağlanmak ve ahiretin kalıcılığı karşılaştırılır. 14. ayetten başlayarak okumak, 18. ayetteki işaret sözcüğünün önceki anlatıyla bağlantısını kavramaya yardımcı olur.

Necm 53:36–41 önce Hz. Musa’yı, ardından Hz. İbrahim’i anar. Devamındaki ayetler herkesin kendi yükünü taşıdığını ve çabasının görüleceğini anlatır. Bu iki bölüm, Kur’an’ın sahifelerle hangi öğretileri ilişkilendirdiğini gösterir. Ayetlerde metinlerin tamamı, sayfa sayıları veya elde bulunan bir nüshanın tasviri verilmez. Bir tarihî nesnenin nasıl bir malzemeye yazıldığını ve nerede korunduğunu saptamak için o nesneye ilişkin kayıt gerekir.

Hz. Musa listede iki kez görünür. Bazı ayetler ona verilen kitaptan bahsederken diğerleri sahifelerle bağını anlatır. Tam olarak beş kitap olup olmadığı sorulursa beş başlık bir kılavuz olarak kullanılabilir. Son başlık iki peygamberi kapsar. Nisâ 4:136, vahye imanı bu kısa ad listesinden daha geniş biçimde ifade eder.

Bir sergi etiketinde “sahife” kelimesini görürseniz bunun katalogda nasıl kullanıldığını ayrıca kontrol edin. Ciltli bir yazmanın tek yaprağına da karşılık gelebilir. A‘lâ ve Necm surelerinin ilgili yerleri ise metnin içindeki önceki vahiy göndermelerini okumak için kaynak sağlar.

Kitaplar hakkında bir iddia nasıl kontrol edilir?

  1. İlgili ayeti açın. Hz. İsa ve İncil için Mâide 5:46’yı öncesi ve sonrasıyla okuyun. Hangi adın geçtiğini ve nasıl bir eylem anlatıldığını yazın. Hz. Musa hakkında Bakara 2:53 ile Mâide 5:44’ü ayrı ayrı not edin.
  2. Meali kaydedin. Enbiyâ 21:105 ve Nisâ 4:163’te farklı çeviri karşılıklarını görürseniz Arapça sözcüğü iki yerde de bulun. Çeviriyi aynen alırken çevirmeni, kendi cümlelerinizle aktardığınızda ayetin numarasını yazın.
  3. Kutsal Kitap için ayrı atıf verin. Kitapların dizilimini veya baskıyı, metnin adını ve ilgili bölümü belirtin. Kur’an’da Hz. Davud’a ilişkin atıf Nisâ 4:163 veya İsrâ 17:55’tir.
  4. Söz konusu yazmanın yer numarasını bulun. Kurumu, katalog numarasını, parçanın koruduğu metni ve tarihlemenin dayanağını kontrol edin. İslam yazmalarında istinsah kayıtlarının okunması hakkındaki yazı, kopyalayan kişilerin bazen isim ve tarih bıraktığını gösterir. Katalog ve mülkiyet notları nüshanın tarihini izlemeye yardımcı olabilir.

İki satırlık bir notta önce “İsa’ya verilen İncil, Mâide 5:46” yazılabilir. Altına ise “Matta İncili” ile karşılaştırmak istediğiniz bölüm ve ayeti yazın. Sahifeler için A‘lâ 87:14–19 ve Necm 53:36–41’i yan yana not edin. Birinci bölüm namaz ve ahireti hatırlatır, ikinci bölüm kişisel sorumluluğu ele alır.